- Home
- Patiënteninformatie
- Voeding bij nierstenen
Preventieblad nierstenen
Voeding bij nierstenen.
Voeding en voldoende drinken zijn de belangrijkste stappen om nieuwe stenen te voorkomen. Voedingstabel, veelgemaakte fouten en vochtcalculator op één plek.
Waarom is voeding zo belangrijk bij nierstenen?
Nierstenen komen vaak terug: in onderzoeken krijgt ongeveer de helft van de mensen met een niersteen binnen 5–10 jaar een nieuwe steen. Het vergruizen of uitplassen van een steen lost die ene steen op, maar als de omstandigheden die hem veroorzaakten hetzelfde blijven, kunnen nieuwe stenen ontstaan.
Stenen ontstaan wanneer stoffen in de urine zoals calcium, oxalaat en urinezuur te geconcentreerd raken en kristalliseren. Voldoende drinken verdunt de urine; te veel zout, te veel dierlijk eiwit en suikerhoudende dranken verhogen de steenvormende stoffen en verlagen citraat, dat tegen stenen beschermt. Daarom adviseert de richtlijn van de European Association of Urology (EAU) iedereen die een steen heeft gehad algemene maatregelen voor drinken, voeding en leefstijl.
Wat zijn de vijf gouden regels om nierstenen te voorkomen?
Drink 2,5–3 liter per dag
Vooral water, verspreid over de dag. Het doel is minstens 2–2,5 liter urine per dag; uw urine moet lichtgeel blijven. Drink meer bij warmte en als u zweet.
Schrap calcium niet
Een normale inname van 1.000–1.200 mg calcium per dag (ongeveer 3 porties melk, yoghurt of kaas) is goed. Calcium uit voeding bindt oxalaat in de darm; minder calcium kan het risico op stenen verhogen.
Minder zout
Niet meer dan 4–5 g zout per dag (ongeveer één afgestreken theelepel), inclusief het verborgen zout in brood, kaas, ingemaakte groenten en kant-en-klaarmaaltijden. Extra zout verhoogt het calcium in de urine.
Dierlijk eiwit met mate
Eiwit mag niet boven 0,8–1,0 g per kg lichaamsgewicht per dag komen (ongeveer 56–70 g bij 70 kg). Eén portie vlees, kip of vis ter grootte van uw handpalm per dag, niet bij elke maaltijd, is een goede richtlijn.
Meer groente en fruit, een gezond gewicht
Eet gevarieerd met veel groente, fruit en vezels; citroen en sinaasappel verhogen het beschermende citraat in de urine. Beperk suikerhoudende dranken en hooggedoseerde vitaminesupplementen, houd een gezond gewicht en blijf in beweging.
- Mijn dagelijkse vochtdoel
- __________ L
- Aantal glazen (200 ml)
- __________
- Mijn dagelijkse urinedoel
- __________
- Mijn steensoort (analyse-uitslag)
- ____________________
- Datum 24-uursurine
- ____________________
- Persoonlijke adviezen van mijn arts
Welke voedingsmiddelen verhogen het risico op stenen, en welke helpen?
De tabel vat algemene adviezen samen voor de veelvoorkomende calciumstenen en voor urinezuur- en cystinestenen. U kunt filteren op voedingsgroep of steensoort. Geen enkel voedingsmiddel hoeft helemaal verboden te worden; het gaat om hoeveel en hoe vaak.
32 voedingsmiddelen getoond
| Voedingsmiddel | Advies | Toelichting |
|---|---|---|
| Rijk aan oxalaat | ||
| Spinazie, snijbiet | Beperken | Behoort tot de voedingsmiddelen met het meeste oxalaat. Niet vaak en niet veel eten; koken en het kookvocht weggieten verlaagt het oxalaat. Eet het samen met yoghurt in dezelfde maaltijd. |
| Rabarber | Beperken | Zeer rijk aan oxalaat; vermijd het als u calciumoxalaatstenen hebt gehad. |
| Rode biet, bietensap | Beperken | Rijk aan oxalaat; alleen af en toe en in kleine hoeveelheden. |
| Amandelen, pinda’s, cashewnoten, hazelnoten | Beperken | Bevatten oxalaat. Niet dagelijks handenvol eten; gezouten geroosterde noten bevatten bovendien zout. |
| Tahin (sesampasta), halva, sesamzaad | Beperken | Sesam en tahin zijn rijk aan oxalaat; liever af en toe dan dagelijks. |
| Cacao, pure chocolade | Beperken | Hoe hoger het cacaogehalte, hoe meer oxalaat; houd het bij kleine hoeveelheden. |
| Zoete aardappel | Beperken | Rijk aan oxalaat; alleen af en toe. |
| Zwarte thee (sterk) | Met mate prima | Bevat oxalaat, maar met mate gedronken is geen hoger steenrisico aangetoond. Een paar koppen gewone thee zijn prima; drink niet de hele dag zeer sterke thee. Thee telt mee als vocht, maar vervangt water niet. |
| Zout | ||
| Zout aan tafel | Beperken | Niet zouten voordat u proeft; haal het zoutvaatje van tafel. Gebruik citroen, kruiden en specerijen. |
| Zuur, olijven en wijnbladeren op pekel | Beperken | Producten op pekel zijn erg zout. Eet ze af en toe en weinig; olijven in water laten weken vermindert het zout. |
| Worst, salami, ham, bewerkt vlees | Beperken | Leveren zowel zout als dierlijk eiwit; eet ze zelden. |
| Witte kaas (feta), harde kaas, halloumi | Met mate prima | Bron van calcium, maar meestal zout. Kies zoutarmere soorten; witte kaas in water laten weken haalt er zout uit. |
| Instantsoep, bouillonblokjes, kant-en-klare sauzen | Beperken | Eén kom instantsoep kan een groot deel van de dagelijkse zoutgrens opmaken; maak soep liever zelf met weinig zout. |
| Brood, broodjes, hartig gebak | Met mate prima | Een van de grootste bronnen van zout in het dagelijks leven. Eet minder en kies volkoren, zoutarmer brood. |
| Gezouten zaden, chips, zoutjes | Beperken | U krijgt makkelijk veel zout binnen zonder het te merken; kies ongezouten varianten. |
| Dierlijk eiwit | ||
| Rood vlees, gehaktballen, hamburgers | Met mate prima | Te veel verhoogt calcium en urinezuur in de urine en verlaagt citraat. Een handpalmgrote portie, een paar keer per week. |
| Orgaanvlees (lever, nier, hart, hersenen) | Beperken | Zeer rijk aan purines; vermijd het bij urinezuurstenen of jicht. |
| Kip, kalkoen, vis, eieren | Met mate prima | Goede eiwitbronnen; eet ze zo dat het totale eiwit binnen 0,8–1,0 g per kg blijft. |
| Ansjovis, sardines, mosselen | Met mate prima | Rijk aan purines; bij urinezuurstenen minder vaak eten. Bij andere steensoorten zijn matige hoeveelheden prima. |
| Eiwitpoeder, eiwitrijke diëten | Beperken | Ketogene en eiwitrijke diëten maken de urine zuurder en kunnen het risico verhogen; overleg eerst met uw arts. |
| Calcium | ||
| Melk, yoghurt, kefir | Gunstig | De belangrijkste bronnen van calcium; ongeveer 3 porties per dag, bij voorkeur bij de maaltijd. Doe geen zout in yoghurt. |
| Ayran (yoghurtdrank) | Gunstig | Levert calcium en vocht. Maak het zonder of met weinig zout; kant-en-klare ayran bevat meestal zout, kijk op het etiket. |
| Citraat, groente en fruit | ||
| Citroensap, ongezoete limonade | Gunstig | Kan het citraat in de urine verhogen, dat steenvorming remt. Pers citroen in uw water, zonder suiker. |
| Sinaasappels, mandarijnen | Gunstig | Bron van citraat en kalium; de hele vrucht is beter dan gezoet sap. |
| Groente en fruit (tomaat, komkommer, sla, courgette, appel, watermeloen…) | Gunstig | Maken de urine minder zuur en dragen bij aan uw vochtinname. Oxalaatarme soorten kunt u vrij eten. |
| Dranken | ||
| Water (kraanwater of flessenwater) | Gunstig | De drank van eerste keus om stenen te voorkomen. Verspreid over de dag drinken, ook een glas als u ’s nachts opstaat. |
| Mineraalwater (rijk aan bicarbonaat) | Met mate prima | Kleine onderzoeken laten zien dat het citraat en pH van de urine kan verhogen. Sommige mineraalwaters bevatten veel natrium: kijk op het etiket, drink met mate en niet in plaats van water. |
| Koffie | Met mate prima | Matig koffie- en theegebruik hangt in grote observationele onderzoeken samen met een lager steenrisico. Bij voorkeur zonder suiker. |
| Cola, frisdrank, gezoet sap, ijsthee | Beperken | Dranken gezoet met suiker of fructose verhogen het risico op stenen. Drink er minder van en neem water bij dorst. |
| Bier en andere alcoholische dranken | Beperken | Lossen geen stenen op en spoelen ze niet weg; bier bevat purines en kan urinezuur verhogen. Haal uw vochtdoel niet met alcohol. |
| Supplementen | ||
| Hooggedoseerde vitamine C (1.000 mg per dag of meer) | Beperken | Kan in het lichaam worden omgezet in oxalaat. Gebruik bruistabletten en hooggedoseerde multivitaminen niet regelmatig zonder advies van uw arts. |
| Calciumsupplementen | Met mate prima | Haal calcium eerst uit voeding. Hebt u een supplement nodig, neem het dan op medisch advies en bij de maaltijd. |
Deze tabel is algemeen. Bij calciumoxalaat-, urinezuur-, cystine- en infectiestenen verschillen de adviezen; een persoonlijk voedingsplan is gebaseerd op steenanalyse en 24-uursurine.
Verandert het soort steen het voedingsadvies?
Ja. De adviezen hierboven zijn een algemeen kader. Als stenen terugkomen of u risicofactoren hebt, wordt de voeding afgestemd op de steensoort en urineonderzoek.
Calciumoxalaatstenen
De meest voorkomende soort. Veel drinken, normaal calcium, weinig zout, matig eiwit en geen grote hoeveelheden oxalaatrijke voeding zijn de basismaatregelen.
Calciumfosfaatstenen
Kunnen samenhangen met bepaalde stofwisselings- en nierziekten; de oorzaak wordt met bloed- en urineonderzoek opgespoord.
Urinezuurstenen
Ontstaan in zure urine. Purinerijke voeding zoals orgaanvlees, rood vlees en sommige zeevruchten wordt beperkt; groente, fruit en citrusvruchten maken de urine minder zuur. Deze stenen kunnen soms met medicijnen worden opgelost.
Cystinestenen
Het gevolg van een erfelijke aandoening. Nodig zijn een zeer hoge vochtinname (meestal meer dan 3 liter urine per dag), weinig zout en medicijnen, met begeleiding door een specialist.
Infectiestenen (struviet)
Hangen samen met urineweginfecties. Het belangrijkste is de steen volledig te verwijderen en de infectie te behandelen; voeding speelt een bijrol.
Een uitgeplaste of verwijderde steen bewaren en laten analyseren is de betrouwbaarste manier om de soort te kennen. Bij terugkerende stenen en verhoogd risico meet een 24-uursurine het urinevolume, calcium, oxalaat, citraat en urinezuur, en wordt de voeding daarop afgestemd.
Hoeveel water moet ik per dag drinken?
Vul uw gewicht en dagelijkse omstandigheden in. De calculator toont uw dagelijkse vochtdoel, uw urinedoel en een eenvoudig drinkschema van opstaan tot bedtijd.
Resultaat
Vul uw gewicht in om het resultaat te zien.
De uitkomst is begrensd op 5 liter per dag. Hebt u zoveel nodig, spreek de hoeveelheid dan af met uw arts.
Voorbeeld-drinkschema
| Tijd | Glazen | Totaal |
|---|
Hoe wordt dit berekend?
Het basisdoel is de 2,5–3,0 liter vocht per dag die de EAU-richtlijn adviseert aan mensen met stenen, met als doel minstens 2–2,5 liter urine. Voor volwassenen zonder eerdere steen is 2,0–2,5 liter een algemene benadering. De toevoegingen voor warmte, zweten en hoger gewicht staan niet als getallen in de richtlijn; het zijn benaderingen om vochtverlies door zweten aan te vullen. Flink zweten kan 0,5–1 liter extra per uur vragen. De eenvoudigste controle is de kleur van uw urine: die moet de hele dag lichtgeel zijn.
Hebt u hartfalen, ernstige nierinsufficiëntie, dialyse, een leverziekte of een vochtbeperking van uw arts, gebruik deze berekening dan niet; volg de hoeveelheid die uw arts adviseert. De calculator is niet geschikt voor kinderen.
Uw gegevens worden alleen op uw apparaat berekend; er wordt niets opgeslagen of verstuurd.
Welke fabels over nierstenen kloppen niet?
Fabel Wie stenen vormt, moet melk, yoghurt en kaas laten staan.
Feit Het tegendeel is waar. In een gerandomiseerd onderzoek halveerde een dieet met normaal calcium, weinig zout en minder dierlijk eiwit ongeveer het aantal nieuwe stenen in 5 jaar vergeleken met een calciumarm dieet. Minder calcium verhoogt de opname van oxalaat uit de darm en kan de botten verzwakken.
Fabel Bier spoelt stenen weg en reinigt de nieren.
Feit Bier lost geen stenen op en spoelt ze niet weg. Sommige observationele onderzoeken vonden een lager risico bij bierdrinkers, maar dat is geen behandeling: bier bevat purines, kan urinezuur verhogen en alcohol heeft andere nadelen. De EAU adviseert alcoholische dranken te beperken. Water, en zo nodig medicijnen van uw arts, helpen een steen uit te plassen.
Fabel Met enorm veel water spoelt u een grote steen weg.
Feit Veel water vermindert nieuwe stenen en kan kleine stenen helpen passeren, maar spoelt grote stenen niet weg. Extra veel drinken tijdens een koliek versnelt het passeren niet aantoonbaar en kan de pijn verergeren. Liters water in korte tijd kunnen het natrium in het bloed gevaarlijk laten dalen. Hoe groter de steen, hoe kleiner de kans dat hij vanzelf komt.
Fabel Kalkrijk kraanwater veroorzaakt nierstenen.
Feit Er is geen duidelijk verband aangetoond tussen hard kraanwater en steenvorming. Het gaat om voldoende drinken, niet om de soort water; kies het water waarvan u het makkelijkst genoeg drinkt.
Fabel Is de steen eruit, dan is het probleem opgelost.
Feit Veel mensen vormen in de loop der jaren nieuwe stenen. De adviezen over drinken en voeding langdurig volhouden, en zo nodig steenanalyse en urineonderzoek laten doen, verlaagt het risico op terugkeer.
Wanneer moet u naar de uroloog?
Na een eerste steen helpt een urologisch onderzoek om de steensoort en uw risicofactoren vast te stellen. Komen stenen terug, komen ze in de familie voor, hebt u één nier of hebt u aandoeningen als jicht, darmziekte of overgewicht, dan zijn een 24-uursurine en een persoonlijk plan nodig.
Laat u onderzoeken bij hevige flankpijn, bloed in de urine, misselijkheid en braken of een branderig gevoel bij het plassen. Steenpijn met koorts en rillingen, of helemaal niet kunnen plassen, is een spoedgeval: ga zonder uitstel naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.
Veelgestelde vragen
Hoeveel liter water moet ik per dag drinken bij nierstenen?
De EAU-richtlijn adviseert volwassenen die een steen hebben gehad 2,5–3 liter vocht per dag te drinken en minstens 2–2,5 liter urine te plassen. Bij warmte en zweten hebt u meer nodig. De calculator op deze pagina geeft een persoonlijk bereik; de eenvoudigste controle is lichtgele urine gedurende de dag.
Mag ik thee en koffie drinken bij nierstenen?
Ja, met mate. Thee en koffie hangen in grote observationele onderzoeken samen met een lager steenrisico. De hele dag zeer sterke thee drinken wordt afgeraden omdat het oxalaat toevoegt. Deze dranken tellen mee als vocht, maar het grootste deel van uw vocht moet water zijn.
Is mineraalwater goed bij nierstenen?
Kleine onderzoeken laten zien dat bicarbonaatrijk mineraalwater het citraat en de pH van de urine kan verhogen, wat kan helpen bij calciumoxalaat- en urinezuurstenen. Veel mineraalwaters bevatten echter veel natrium, en zout verhoogt het risico. Kijk op het etiket, drink met mate en niet in plaats van water.
Zijn spinazie en chocolade helemaal verboden?
Nee. Meestal is het genoeg om grote hoeveelheden oxalaatrijke voeding te vermijden. Als u ze in dezelfde maaltijd eet als iets calciumrijks zoals yoghurt of melk, bindt het oxalaat in de darm aan calcium. Toont de 24-uursurine veel oxalaat, dan kan uw arts een strengere grens adviseren.
Lost citroensap nierstenen op?
Citroen kan het citraat in de urine verhogen, dat steenvorming remt, en helpen bij preventie, maar lost een bestaande steen niet op. Ongezoete limonade of citroen in water kan deel uitmaken van uw dagelijkse vocht. Is het citraat in de urine laag, dan kan uw arts kaliumcitraat voorschrijven.
Mag ik vitamine C of calciumsupplementen gebruiken?
Vitamine C vanaf 1.000 mg per dag kan worden omgezet in oxalaat; wie calciumoxalaatstenen heeft gehad, wordt geadviseerd hoge doses te vermijden. Calcium uit voeding heeft de voorkeur boven supplementen; is een supplement nodig, neem het dan op medisch advies en bij de maaltijd.
Gerelateerde behandelingen en artikelen
Behandeling van nierstenen
Behandeling op maat met medicatie, ESWL, RIRS, URS of PCNL, afhankelijk van de grootte, de plaats en de hardheid van de steen.
Lees verderRIRS (laserbehandeling van nierstenen)
Een niersteen vergruizen zonder huidincisie, met een buigzame endoscoop via de urinewegen en een laser.
Lees verderPercutane nefrolithotomie (PCNL)
Bij nierstenen groter dan 2 cm en koraalstenen (staghorn) wordt de steen via een klein kanaal in de flank vergruisd en verwijderd.
Lees verderNierstenen: hoe ontstaan ze en hoe voorkomt u ze met voeding?
Nierstenen hangen vaak samen met factoren die u zelf kunt veranderen, zoals te weinig drinken, te veel zout en dierlijk eiwit; de juiste voeding verkleint de kans dat ze terugkomen.
Lees verderBronnen
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis, 2026 edition – Metabolic evaluation and recurrence prevention (general preventive measures). uroweb.org
- American Urological Association. Medical Management of Kidney Stones: AUA Guideline (2026). Previous edition: Pearle MS, et al. J Urol. 2014;192(2):316–324. auanet.org
- National Kidney Foundation. Kidney Stone Diet Plan and Prevention. kidney.org
- Borghi L, Schianchi T, Meschi T, et al. Comparison of two diets for the prevention of recurrent stones in idiopathic hypercalciuria. N Engl J Med. 2002;346(2):77–84. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ferraro PM, Taylor EN, Gambaro G, Curhan GC. Soda and other beverages and the risk of kidney stones. Clin J Am Soc Nephrol. 2013;8(8):1389–1395. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Deze pagina is alleen algemene informatie en vervangt geen diagnose of behandeling. Overleg met uw arts voordat u uw voeding of vochtinname verandert, vooral als u een andere aandoening hebt.
Dit blad is algemene informatie. Persoonlijke adviezen worden door uw arts vastgesteld op basis van steenanalyse en urineonderzoek.
Vragen? Stuur gerust een bericht.
Kies het ziekenhuis voor een online afspraak: ’s ochtends Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi, ’s middags Özel Jimer Hastanesi. Voor vragen kunt u een WhatsApp-bericht sturen (in het Engels of Turks; Nederlands mag ook).