Wat is prostaatkanker?
Prostaatkanker is een vorm van kanker die ontstaat doordat cellen in de prostaatklier ongeremd gaan delen. In het overgrote deel van de gevallen gaat het om een adenocarcinoom. Het is een van de meest voorkomende kankers bij mannen en komt vaker voor naarmate men ouder wordt.
Een groot deel van de prostaatkankers groeit langzaam en kan jarenlang zonder klachten blijven. Een ander deel heeft de neiging sneller te groeien. Daarom is de belangrijkste stap na de diagnose het juist vaststellen in welke risicogroep de ziekte valt. Bij prostaatkanker die in een vroeg stadium wordt ontdekt, zijn er meer behandelmogelijkheden en zijn de resultaten op lange termijn over het algemeen goed.
Risicofactoren
- Leeftijd: het risico neemt vooral na het 50e levensjaar toe.
- Familiegeschiedenis: bij prostaatkanker bij vader of broer is het risico hoger.
- Erfelijke aanleg: dragers van bepaalde genmutaties, zoals BRCA2, hebben een verhoogd risico.
- Etnische afkomst: bij mannen van Afrikaanse afkomst komt prostaatkanker vaker voor.
Klachten bij prostaatkanker
Prostaatkanker in een vroeg stadium geeft meestal helemaal geen klachten en wordt doorgaans ontdekt via een PSA-test of een rectaal toucher. Klachten zoals vaak plassen of een zwakke straal komen meestal door een vergrote prostaat; omdat beide aandoeningen op dezelfde leeftijd voorkomen, moet het onderscheid wel met onderzoek worden gemaakt.
Bij gevorderde ziekte kunnen bloed in de urine of het sperma, botpijn (vooral in de onderrug en de heupen), onverklaard gewichtsverlies en vermoeidheid optreden. Deze klachten hebben vaak een andere oorzaak; toch is het belangrijk ze door een uroloog te laten beoordelen.
Vroege opsporing en diagnostiek
PSA-test en rectaal toucher
PSA (prostaatspecifiek antigeen) wordt in het bloed gemeten. PSA is specifiek voor de prostaat, maar niet voor kanker; ook een vergrote prostaat, een prostaatontsteking en een urineweginfectie kunnen de PSA verhogen. Daarom bestaat er geen “normale” grens die voor iedereen geldt; de uitslag wordt beoordeeld in relatie tot leeftijd, prostaatvolume, eerdere waarden en medicijngebruik.
Volgens de richtlijnen van de European Association of Urology (EAU) kan vroege opsporing met PSA worden aangeboden aan goed geïnformeerde mannen vanaf 50 jaar, aan mannen met prostaatkanker in de familie vanaf 45 jaar en aan BRCA2-dragers vanaf 40 jaar. Met het rectaal toucher wordt beoordeeld of de prostaat verhardingen of onregelmatigheden vertoont; het wordt samen met de PSA gebruikt.
Multiparametrische prostaat-MRI
Bij een verhoogde PSA of een verdachte bevinding bij het onderzoek adviseren de actuele richtlijnen vóór de biopsie een multiparametrische prostaat-MRI. De MRI-bevindingen worden met het PI-RADS-systeem gescoord van 1 tot 5. De MRI helpt verdachte gebieden gericht te biopteren en kan bij sommige mannen een biopsie overbodig maken.
MRI-fusiebiopsie
De diagnose wordt gesteld door pathologisch onderzoek van prostaatweefsel. Bij een MRI-fusiebiopsie worden de MRI-beelden gecombineerd met het echobeeld, zodat gericht uit het verdachte gebied kan worden gebiopteerd; deze biopten worden meestal samen met een systematische biopsie beoordeeld. De biopsie kan via de endeldarm (transrectaal) of via de huid tussen anus en balzak (transperineaal) worden genomen. De actuele richtlijnen geven waar mogelijk de voorkeur aan de transperineale route, vanwege het lagere infectierisico.
Gleasonscore en ISUP-graadgroep
De patholoog kent op basis van het uiterlijk van de kankercellen een Gleasonscore toe. Tegenwoordig wordt die samen met de begrijpelijkere ISUP-graadgroep (1–5) gerapporteerd. Graadgroep 1 staat voor de langzaamst groeiende vorm, 5 voor de meest agressieve. Op basis van PSA, graadgroep en onderzoeksbevindingen wordt de ziekte ingedeeld als laag, intermediair of hoog risico. Bij intermediair- en hoog-risicoziekte kan beeldvorming zoals een PSMA-PET/CT, een botscan of een CT-scan worden aangevraagd om uitzaaiingen op te sporen.
Behandelmogelijkheden bij prostaatkanker
De behandeling wordt bepaald op basis van de risicogroep en het stadium van de ziekte, de leeftijd, de algemene gezondheid en de voorkeuren van de patiënt. Er is niet één juiste behandeling voor iedere patiënt.
Actief volgen
Bij laag-risico en langzaam groeiende prostaatkanker wordt de ziekte niet direct behandeld, maar nauwlettend gevolgd met regelmatige PSA-metingen, MRI en zo nodig een nieuwe biopsie. Bij tekenen van voortschrijdende ziekte wordt alsnog behandeld. Het doel is de patiënt de bijwerkingen van overbodige behandeling te besparen. Bij sommige oudere mannen of mannen met ernstige andere aandoeningen kan worden gekozen voor afwachtend beleid (watchful waiting), waarbij pas wordt behandeld als er klachten ontstaan.
Radicale prostatectomie
Bij deze operatie worden de prostaat en de zaadblaasjes volledig verwijderd; waar nodig ook lymfeklieren. Het is een optie bij ziekte die tot de prostaat beperkt is en bij geschikte patiënten met een lange levensverwachting. De operatie kan open, laparoscopisch of robotgeassisteerd worden uitgevoerd; voor de controle over de kanker zijn vooral de kenmerken van de ziekte en de juiste chirurgische uitvoering bepalend, niet zozeer de techniek. Na de operatie kunnen tijdelijk urineverlies en erectieproblemen optreden; bij geschikte patiënten wordt gestreefd naar het sparen van de zenuwen die voor de erectie zorgen.
Radiotherapie
Bestraling is bij ziekte die tot de prostaat beperkt is of lokaal gevorderd is een alternatief voor een operatie. Uitwendige bestraling (intensiteitsgemoduleerde en beeldgestuurde technieken) wordt het meest gebruikt; bij intermediair- en hoog-risicoziekte meestal in combinatie met hormoontherapie. Bij geselecteerde patiënten kan ook inwendige bestraling met radioactieve bronnen in de prostaat (brachytherapie) een optie zijn. De bestraling wordt gepland door een radiotherapeut-oncoloog.
Hormoontherapie en systemische behandelingen
Prostaatkankercellen hebben het mannelijk hormoon testosteron nodig om te groeien. Androgeendeprivatietherapie verlaagt de testosteronspiegel en remt zo de ziekte. Hormoontherapie wordt gecombineerd met bestraling, of bij uitgezaaide ziekte alleen of samen met andere behandelingen zoals nieuwere hormonale middelen en chemotherapie gebruikt. Systemische behandelingen worden samen met de medisch oncoloog gepland.
Multidisciplinaire aanpak
De behandeling van prostaatkanker vraagt om een multidisciplinaire aanpak, waarbij urologen, radiotherapeuten, medisch oncologen, radiologen, nucleair geneeskundigen en pathologen samen beoordelen. Dat de patiënt goed wordt geïnformeerd over alle opties en hun mogelijke voordelen en bijwerkingen, is een belangrijk onderdeel van de besluitvorming.
Controle na de behandeling
Na de behandeling wordt u gevolgd met regelmatige PSA-metingen. Hoe vaak, hangt af van de behandeling en de risicogroep. Na een operatie wordt verwacht dat de PSA tot een onmeetbaar lage waarde daalt; stijgt hij tijdens de controles weer, dan kan aanvullend onderzoek nodig zijn. De behandeling van bijwerkingen zoals urineverlies of erectiestoornissen hoort ook bij de nazorg.
Is prostaatkanker te voorkomen?
De belangrijkste risicofactoren, zoals leeftijd, familiegeschiedenis en erfelijke aanleg, zijn niet te veranderen; er is dan ook geen methode waarvan bewezen is dat ze prostaatkanker voorkomt. Een gezond gewicht, regelmatig bewegen, niet roken en evenwichtig eten worden wel aanbevolen voor de algemene gezondheid. Het belangrijkste is om op een leeftijd die bij uw risico past met een uroloog te praten en een geïnformeerde beslissing te nemen over vroege opsporing.
Prostaatkanker: onderzoek in Bursa, Turkije
Op. Dr. Mücahit Kabar studeerde geneeskunde aan de Faculteit Geneeskunde van de Uludağ Universiteit in Bursa en volgde zijn opleiding tot uroloog in de urologische kliniek van het Ankara Training and Research Hospital. Hij is lid van de Euraziatische Vereniging voor Uro-oncologie en publiceerde in een internationaal peer-reviewed tijdschrift een wetenschappelijke studie over een uitzaaiing van een prostaatadenocarcinoom naar de zaadbal. Hij onderzoekt mannen met een verhoogde PSA en een vermoeden van prostaatkanker in Bursa (Nilüfer) in Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi (op werkdagen 08:30–12:00, +90 444 8 112) en Özel Jimer Hastanesi (op werkdagen 13:00–17:00, +90 444 45 67).
Consulten verlopen in het Engels of het Turks. De afdelingen internationale patiënten van beide ziekenhuizen kunnen een tolk regelen en helpen bij transfer en accommodatie. U kunt uw PSA-uitslagen en verslagen vooraf via WhatsApp (+90 541 622 54 82) delen om uw reis te plannen; de definitieve keuze voor een behandeling volgt na het onderzoek ter plaatse. Omdat prostaatkanker langdurige controle vraagt, wordt ook besproken hoe de nazorg samen met uw arts thuis verloopt. Meer informatie vindt u op de pagina voor internationale patiënten en op de contactpagina.
