Wat is een vergrote prostaat (BPH)?
De prostaat is een klier ter grootte van een walnoot die direct onder de blaas ligt en het begin van de plasbuis (urethra) omsluit. Bij mannen groeit het prostaatweefsel met het ouder worden langzaam. Deze goedaardige groei heet benigne prostaathyperplasie (BPH). BPH is geen kanker en gaat ook niet over in kanker.
Een groeiende prostaat kan de plasbuis dichtdrukken, waardoor plassen moeilijker wordt en de werking van de blaas kan veranderen. De grootte van de prostaat en de ernst van de klachten lopen echter niet altijd gelijk op: iemand met een grote prostaat kan weinig klachten hebben, terwijl iemand met een niet zo grote prostaat duidelijke klachten kan hebben. Daarom wordt de behandeling niet alleen op de grootte van de prostaat gebaseerd, maar op de klachten en de bevindingen bij het onderzoek.
Klachten bij een vergrote prostaat
Klachten door een vergrote prostaat worden lagere urinewegklachten (LUTS) genoemd en in drie groepen ingedeeld:
- Opslagklachten: vaak plassen, ‘s nachts plassen, plotselinge aandrang die niet kan worden uitgesteld (urgentie)
- Ledigingsklachten: moeilijk op gang komen, een zwakke of onderbroken straal, persen om te plassen
- Klachten na het plassen: het gevoel dat de blaas niet helemaal leeg is, nadruppelen
Wanneer is direct medische hulp nodig? Kunt u helemaal niet plassen (acute urineretentie), ziet u duidelijk bloed in de urine, hebt u plasklachten met koorts of hevige pijn bij het plassen, ga dan zonder uitstel naar een zorginstelling.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Tijdens het consult wordt gevraagd wanneer de klachten zijn begonnen, welke medicijnen u gebruikt, hoeveel en wat u drinkt en welke andere aandoeningen u hebt. Daarna volgen:
- IPSS (International Prostate Symptom Score): een korte vragenlijst die de ernst van de klachten meet. Op basis van de totaalscore worden de klachten ingedeeld als mild (0–7), matig (8–19) of ernstig (20–35).
- Rectaal toucher: geeft informatie over de grootte en de consistentie van de prostaat en helpt verhardingen en onregelmatigheden op te sporen die op kanker kunnen wijzen.
- Urineonderzoek: controle op infectie en bloed.
- PSA (prostaatspecifiek antigeen): gebruikt om de kans op prostaatkanker in te schatten en een indruk te krijgen van het prostaatvolume. De PSA-waarde wordt beoordeeld in relatie tot leeftijd, prostaatvolume en medicijngebruik.
- Echografie: toont het prostaatvolume, de nieren en de hoeveelheid urine die na het plassen in de blaas achterblijft (residu).
- Uroflowmetrie: u plast op een speciaal toilet en de snelheid van de urinestraal wordt gemeten.
- Plasdagboek: vooral bij ‘s nachts plassen worden enkele dagen de vochtinname en de geplaste hoeveelheden bijgehouden.
Behandelmogelijkheden bij een vergrote prostaat
De behandeling wordt persoonlijk gepland op basis van de ernst van de klachten, de grootte van de prostaat, andere aandoeningen en uw verwachtingen.
Controle en leefstijladviezen
Bij milde klachten die het dagelijks leven nauwelijks beïnvloeden, kan controle zonder medicatie passend zijn. ’s Avonds minder drinken, cafeïne en alcohol beperken, verstopping voorkomen en het plassen niet lang uitstellen kunnen de klachten verlichten. Regelmatige controles zijn belangrijk.
Medicatie
- Alfablokkers: ontspannen de spieren in de prostaat en de blaashals, waardoor plassen gemakkelijker gaat. Het effect treedt meestal snel op. Duizeligheid, een lage bloeddruk en minder zaadvloeistof kunnen voorkomen.
- 5-alfareductaseremmers (finasteride, dutasteride): verkleinen het prostaatvolume en kunnen op lange termijn het risico op urineretentie en de noodzaak van een operatie verminderen. Ze worden vooral bij een grote prostaat gebruikt; het effect wordt pas na enkele maanden zichtbaar. Bijwerkingen kunnen minder zin in seks en erectieproblemen zijn. Omdat ze de PSA-waarde ongeveer halveren, wordt daar bij de PSA-controle rekening mee gehouden.
- Combinatiebehandeling: bij een grote prostaat met matige tot ernstige klachten kunnen beide groepen medicijnen samen worden gebruikt.
- Staan aandrang en vaak plassen op de voorgrond, dan kunnen medicijnen die de blaas tot rust brengen worden toegevoegd; bij gelijktijdige erectieproblemen soms bepaalde fosfodiësterase-5-remmers.
Operatieve behandeling
Een operatie komt in beeld bij klachten die ondanks medicatie aanhouden, of bij herhaaldelijke urineretentie, terugkerende infecties, blaasstenen, terugkerende bloedingen of een verslechterende nierfunctie. Tegenwoordig wordt het overgrote deel van de prostaatoperaties via de plasbuis, zonder snede in de huid uitgevoerd.
- TURP (transurethrale resectie van de prostaat): met een endoscoop via de plasbuis wordt het prostaatweefsel dat de urinestroom belemmert met elektrische energie in kleine stukjes verwijderd. Al vele jaren de standaardmethode bij een middelgrote prostaat.
- Bipolaire TURP (plasmakinetisch): een variant van TURP met bipolaire energie. Omdat tijdens de operatie fysiologisch zout kan worden gebruikt, is het risico op problemen door vochtopname bij langere ingrepen kleiner.
- Bipolaire enucleatie (BipoLEP): het vergrote prostaatweefsel wordt in zijn geheel van het kapsel losgemaakt, in de blaas geschoven en daar verkleind en verwijderd. Ook bij een grote prostaat mogelijk.
- HoLEP (holmiumlaser-enucleatie van de prostaat): hetzelfde enucleatieprincipe, maar met holmiumlaserenergie. Een optie ongeacht de grootte van de prostaat, vooral bij een grote prostaat.
Welke methode geschikt is, hangt af van het prostaatvolume, uw algemene gezondheid, het gebruik van bloedverdunners en uw verwachtingen. Het verwijderde weefsel wordt altijd voor pathologisch onderzoek opgestuurd.
Na de operatie en mogelijke bijwerkingen
Na de operatie krijgt u een blaaskatheter via de plasbuis, die meestal na 1–3 dagen wordt verwijderd. In de eerste weken kunnen wat bloed in de urine, een branderig gevoel en vaak plassen voorkomen; deze klachten nemen meestal geleidelijk af. Vermijd in deze periode zwaar tillen, inspannende oefeningen en persen.
Een belangrijk punt om te weten is retrograde ejaculatie: na TURP, bipolaire methoden en HoLEP komt bij het merendeel van de mannen het sperma bij het klaarkomen in de blaas terecht in plaats van naar buiten. Dat is niet schadelijk en het orgasmegevoel blijft meestal behouden, maar het kan de kans op een kind op natuurlijke wijze beïnvloeden. Hebt u nog een kinderwens, bespreek dit dan altijd vóór de operatie.
Andere mogelijke problemen zijn tijdelijk urineverlies, bloeding, urineweginfectie en op langere termijn een vernauwing van de plasbuis of de blaashals. Blijvend urineverlies is zeldzaam. Meer over urineverlies leest u op de pagina over urine-incontinentie.
Controle en preventie
Een vergrote prostaat is een geleidelijk voortschrijdend proces; regelmatige controles zijn belangrijk, zowel bij gebruik van medicijnen als na een operatie. Een gezond gewicht, regelmatig bewegen en een goed geregelde bloedsuiker en bloeddruk zijn niet alleen goed voor uw algemene gezondheid, maar ook voor de plasklachten. Een vergrote prostaat en prostaatkanker zijn verschillende aandoeningen; omdat ze in dezelfde leeftijdsgroep voorkomen, moeten PSA en onderzoeksbevindingen wel samen worden beoordeeld. Meer informatie vindt u op de pagina over prostaatkanker.
Behandeling van een vergrote prostaat in Bursa, Turkije
Op. Dr. Mücahit Kabar studeerde geneeskunde aan de Faculteit Geneeskunde van de Uludağ Universiteit in Bursa en volgde zijn opleiding tot uroloog in de urologische kliniek van het Ankara Training and Research Hospital. Hij publiceerde in een internationaal peer-reviewed tijdschrift een wetenschappelijke studie naar het verband tussen het metabool syndroom en lagere urinewegklachten bij mannen met benigne prostaathyperplasie. Hij onderzoekt en behandelt mannen met een vergrote prostaat en plasklachten in Bursa (Nilüfer) in Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi (op werkdagen 08:30–12:00, +90 444 8 112) en Özel Jimer Hastanesi (op werkdagen 13:00–17:00, +90 444 45 67).
Consulten verlopen in het Engels of het Turks. De afdelingen internationale patiënten van beide ziekenhuizen kunnen een tolk regelen en helpen bij transfer en accommodatie. U kunt uw klachten en verslagen vooraf via WhatsApp (+90 541 622 54 82) delen om uw reis te plannen; de definitieve keuze voor een behandeling volgt na het onderzoek ter plaatse. Meer informatie vindt u op de pagina voor internationale patiënten en op de contactpagina.
