Wat is nierkanker?
Nierkanker is de verzamelnaam voor kwaadaardige tumoren die uit het nierweefsel ontstaan. Bij volwassenen is het niercelcarcinoom (renal cell carcinoma, RCC) de meest voorkomende vorm. Ook het niercelcarcinoom kent subtypen: het meest voorkomend is het heldercellige type, gevolgd door het papillaire en het chromofobe type. Het subtype geeft belangrijke informatie over het gedrag van de tumor en het controleschema. Het chromofobe type bijvoorbeeld komt minder vaak voor en wordt meestal als langzamer groeiend beschouwd. Subtype, graad en stadium van de tumor staan pas vast na pathologisch onderzoek van het operatief verwijderde weefsel; ook het controleplan na de operatie wordt daarop gebaseerd.
Doordat echografie en CT-scans tegenwoordig veel worden gebruikt, wordt een groot deel van de niertumoren bij toeval ontdekt, nog klein en zonder klachten, bij beeldvorming voor een andere klacht. Bij tumoren die vroeg worden ontdekt, zijn nier-sparende behandelingen vaker mogelijk.
Risicofactoren
- Roken
- Overgewicht en obesitas
- Hoge bloeddruk
- Langdurige dialyse en gevorderde chronische nierziekte
- Bepaalde erfelijke aandoeningen, zoals de ziekte van Von Hippel-Lindau, en nierkanker in de familie
Stoppen met roken, een gezond gewicht houden en de bloeddruk onder controle houden zijn de belangrijkste adviezen om het risico te verkleinen.
Klachten
Niertumoren zijn in een vroeg stadium meestal stil. Naarmate de tumor groeit, kunnen deze klachten optreden:
- Bloed in de urine
- Pijn in de flank of de onderrug
- Een voelbare zwelling in de buik
- Onverklaard gewichtsverlies, vermoeidheid, koorts of bloedarmoede
Geen van deze klachten is specifiek voor nierkanker; vooral bloed in de urine vraagt echter altijd om een urologische beoordeling.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Beeldvorming
- Echografie: hiermee wordt de zwelling meestal als eerste opgemerkt. Helpt om een eenvoudige cyste van een solide zwelling te onderscheiden.
- CT-scan met contrast: de basismethode voor de beoordeling van zwellingen in de nier. Grootte, plaats, relatie met de bloedvaten en eventuele uitzaaiingen worden hiermee beoordeeld.
- MRI: kan de voorkeur krijgen bij een allergie voor contrastmiddel of een verminderde nierfunctie, en bij de beoordeling van sommige complexe cysten.
Cysteuze zwellingen worden op basis van hun kenmerken op de beelden ingedeeld volgens de Bosniak-classificatie. Eenvoudige cysten hoeven niet te worden gevolgd of behandeld; sommige complexe cysten vragen om controle of een operatie.
Kleine niertumor en biopsie
Zwellingen van ongeveer 4 cm of kleiner heten een kleine renale massa. Een deel daarvan is goedaardig. Een biopsie is niet bij iedereen nodig, maar kan worden gedaan om de behandelkeuze te sturen bij patiënten voor wie actief volgen of ablatie wordt overwogen, of als de beeldvorming geen duidelijkheid geeft.
Niet elke zwelling in de nier is kanker
Horen dat er een zwelling in uw nier is gevonden, kan veel zorgen geven; toch is niet elke zwelling kwaadaardig. Eenvoudige cysten komen heel vaak voor en hoeven meestal helemaal niet te worden behandeld. Ook onder de solide zwellingen zijn goedaardige tumoren, zoals het oncocytoom en het angiomyolipoom. Een angiomyolipoom is door het vetweefsel dat het bevat vaak met beeldvorming te herkennen. Sommige goedaardige tumoren, zoals het oncocytoom, zijn op de beelden echter niet van nierkanker te onderscheiden; de definitieve diagnose kan dan alleen met pathologisch onderzoek van het verwijderde weefsel worden gesteld.
Daarom worden bij iedere patiënt met een zwelling in de nier de grootte, de kenmerken op de beelden, de groeisnelheid en de algemene gezondheid samen beoordeeld. Het doel is kwaadaardige tumoren tijdig te behandelen en tegelijk onnodig verlies van een nier te voorkomen. Dat is ook een van de redenen waarom nier-sparende chirurgie bij geschikte patiënten de voorkeur krijgt.
Behandeling van nierkanker
De behandeling wordt persoonlijk gepland op basis van de grootte, de plaats in de nier en het stadium van de tumor, de toestand van de andere nier en de algemene gezondheid van de patiënt.
Partiële nefrectomie (nier-sparende chirurgie)
Bij kleine tumoren die tot de nier beperkt zijn, wordt bij patiënten bij wie dat technisch mogelijk is alleen de tumor met een marge van gezond weefsel verwijderd en blijft de rest van de nier behouden. Deze aanpak helpt de nierfunctie op lange termijn te bewaren en wordt in de actuele richtlijnen bij geschikte patiënten als voorkeursbehandeling aanbevolen.
Radicale nefrectomie
Is de tumor groot, ligt hij centraal in de nier, is hij in de bloedvaten gegroeid of is een partiële nefrectomie technisch niet mogelijk, dan wordt de hele nier met het omliggende vetweefsel verwijderd. Mensen bij wie de andere nier gezond is, kunnen met één nier een normaal leven leiden.
Laparoscopische aanpak
Zowel de partiële als de radicale nefrectomie kan bij geschikte patiënten laparoscopisch worden uitgevoerd, dus via enkele kleine openingen met een camera. Vergeleken met een open operatie is er na de ingreep meestal minder pijn en zijn de opname en het herstel korter. Bij zeer grote tumoren of tumoren die in omliggend weefsel zijn gegroeid, kan een open operatie geschikter zijn.
Actief volgen en ablatie
Bij geselecteerde patiënten met een kleine tumor die op hoge leeftijd zijn of door andere aandoeningen een hoog operatierisico hebben:
- Actief volgen: de tumor wordt regelmatig met beeldvorming gecontroleerd; bij groei wordt het behandelplan opnieuw beoordeeld.
- Thermische ablatie: de tumor wordt via een naald door de huid vernietigd door bevriezing (cryoablatie) of door hitte (radiofrequente of microgolfablatie).
Gevorderde ziekte
Bij ziekte die buiten de nier is uitgezaaid, wordt de behandeling samen met de medisch oncoloog gepland. Immunotherapie en doelgerichte medicijnen zijn in deze groep de belangrijkste opties; bij geselecteerde patiënten kan ook een operatie deel uitmaken van het behandelplan.
Na de operatie en risico’s
Na een laparoscopische operatie mogen de meeste patiënten binnen enkele dagen naar huis en pakken ze binnen enkele weken hun dagelijkse bezigheden weer op. Zoals bij elke operatie zijn er risico’s zoals bloeding, infectie en letsel aan naburige organen; na een partiële nefrectomie kan daarnaast urinelekkage optreden. Deze risico’s worden vóór de operatie uitgebreid besproken.
Controle
Na een operatie voor een niertumor worden met intervallen die afhangen van de pathologie en de risicogroep beeldvorming en bloedonderzoek gedaan. De controles zijn bedoeld om een eventueel recidief vroeg op te sporen en de functie van de resterende nier te volgen.
Om de nieren na de operatie te beschermen, wordt aangeraden de bloeddruk onder controle te houden, voldoende te drinken, pijnstillers die de nieren kunnen beschadigen niet langdurig zonder overleg met de arts te gebruiken en te stoppen met roken. Merkt u buiten de controleafspraken bloed in de urine, flankpijn of onverklaard gewichtsverlies, neem dan zonder te wachten contact op met uw arts.
Niertumor: beoordeling in Bursa, Turkije
Op. Dr. Mücahit Kabar studeerde geneeskunde aan de Faculteit Geneeskunde van de Uludağ Universiteit in Bursa en volgde zijn opleiding tot uroloog in de urologische kliniek van het Ankara Training and Research Hospital. Hij publiceerde wetenschappelijke studies over het chromofobe niercelcarcinoom in een reeks radicale nefrectomieën en over goedaardige afwijkingen bij patiënten die wegens een renale massa een nefrectomie ondergingen. Hij onderzoekt patiënten bij wie een zwelling in de nier is gevonden in Bursa (Nilüfer) in Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi (op werkdagen 08:30–12:00, +90 444 8 112) en Özel Jimer Hastanesi (op werkdagen 13:00–17:00, +90 444 45 67).
Consulten verlopen in het Engels of het Turks. De afdelingen internationale patiënten van beide ziekenhuizen kunnen een tolk regelen en helpen bij transfer en accommodatie. U kunt uw verslagen en beelden vooraf via WhatsApp (+90 541 622 54 82) delen om uw reis te plannen; de definitieve keuze voor een behandeling volgt na het onderzoek ter plaatse. Ook hoe de controles na uw terugkeer samen met uw arts thuis verlopen, wordt besproken. Meer informatie vindt u op de pagina voor internationale patiënten en op de contactpagina.
