Wat is RIRS?
RIRS, voluit retrograde intrarenale chirurgie, is een endoscopische methode waarbij nierstenen zonder enige snede in de huid worden behandeld. “Retrograad” betekent dat de nier wordt bereikt tegen de stroomrichting van de urine in, dus via de plasbuis (urethra), de blaas en de urineleider (ureter).
De flexibele (buigzame) ureterorenoscoop die hiervoor wordt gebruikt, is een zeer dunne camera met een bestuurbare punt. Daarmee kan de uroloog de verschillende holtes van de nier (de nierkelken) bereiken, ook de moeilijk bereikbare onderste delen. Zodra de steen in beeld is, wordt hij met een dunne laservezel die door de endoscoop wordt opgevoerd in kleine stukjes gebroken of tot stof vermalen. Daarom spreekt men ook wel van een laseroperatie van nierstenen.
Wanneer wordt RIRS toegepast?
De keuze voor een behandeling wordt altijd gemaakt op basis van de grootte, de plaats en de hardheid van de steen en de algemene gezondheid van de patiënt. RIRS wordt vaak gekozen bij:
- Niersteen kleiner dan 2 cm
- Stenen die met ESWL niet te breken zijn of op de CT-scan hard lijken
- Stenen in het onderste deel van de nier (onderste nierkelk); steengruis uit dit gebied wordt na ESWL vaak moeilijk uitgeplast
- Patiënten die bloedverdunners gebruiken en daar niet mee mogen stoppen
- Patiënten met overgewicht (obesitas), bij wie schokgolven van buitenaf de steen moeilijker bereiken
- Geselecteerde patiënten met een aangeboren afwijking in de ligging of bouw van de nier
- Patiënten met stenen in zowel de nier als de urineleider, die in één sessie kunnen worden behandeld
Bij geschikte patiënten kan RIRS ook bij stenen groter dan 2 cm worden toegepast; dan wordt wel apart besproken dat er mogelijk meer dan één sessie nodig is en dat PCNL eveneens een optie is.
Voorbereiding op de operatie
Het behandelplan wordt meestal opgesteld op basis van een CT-scan zonder contrast. Die toont de grootte, de plaats en de dichtheid van de steen en de anatomie van de nier.
Vóór de operatie worden een urineonderzoek en een urinekweek gedaan. Is er een urineweginfectie, dan moet die eerst worden behandeld. Er volgen bloedonderzoek en een preoperatieve beoordeling door de anesthesist. Meld altijd welke medicijnen u gebruikt, vooral bloedverdunners.
Bij sommige patiënten is de urineleider te nauw om de endoscoop veilig te laten passeren. In dat geval wordt niet geforceerd: eerst wordt een dubbel-J-stent geplaatst, enkele weken gewacht tot de urineleider is verwijd, en wordt RIRS in een tweede sessie uitgevoerd.
Hoe verloopt RIRS?
- Onder algehele narcose of ruggenprik wordt eerst de blaas bereikt en een dunne voerdraad in de urineleider geplaatst.
- Zo nodig wordt over de lengte van de urineleider een dunne huls (ureterale toegangsschede) geplaatst, zodat de endoscoop gemakkelijk kan passeren.
- De buigzame ureterorenoscoop wordt naar de nier opgevoerd en de steen wordt in beeld gebracht.
- De steen wordt met laserenergie vergruisd of tot stof vermalen. Grotere fragmenten kunnen met een klein mandje worden verwijderd; stofvormige deeltjes worden met de urine uitgeplast.
- De nier wordt gecontroleerd en zo nodig wordt een tijdelijke dubbel-J-stent geplaatst, waarna de ingreep wordt afgerond.
Wat is een dubbel-J-stent en waarom wordt die geplaatst?
Een dubbel-J-stent is een dun, zacht buisje met twee gekrulde uiteinden dat tussen de nier en de blaas wordt geplaatst. Het helpt te voorkomen dat zwelling na de operatie of kleine steenfragmenten de urineafvloed blokkeren. De stent is van buitenaf niet zichtbaar.
Een stent is niet bij iedere patiënt nodig; de beslissing valt tijdens de operatie. Met een stent kunnen vaak plassen, aandrang, wat bloed in de urine en flankpijn tijdens het plassen optreden. Deze klachten verdwijnen meestal zodra de stent is verwijderd. De datum voor het verwijderen wordt bij ontslag gepland en het is heel belangrijk dat de stent op tijd wordt verwijderd; bij een vergeten stent kunnen kalkafzetting en infecties ontstaan.
Herstel
- De meeste patiënten mogen dezelfde dag of de dag erna naar huis.
- In de eerste dagen kunnen wat bloed in de urine en een branderig gevoel optreden; met veel drinken neemt dat meestal snel af.
- Kantoorwerk kan meestal binnen enkele dagen worden hervat.
- Het resultaat wordt enkele weken later met controlebeeldvorming beoordeeld. Zijn er nog relevante steenfragmenten, dan kan een aanvullende ingreep nodig zijn.
Waar moet u thuis op letten?
- Drink verspreid over de dag veel; streef naar lichtgekleurde urine.
- Neem de pijnstillers en andere medicijnen die uw arts adviseert regelmatig in.
- Vermijd in de eerste dagen zwaar tillen en inspannende sport; rustig wandelen mag.
- Overleg met uw arts wanneer u weer met bloedverdunners mag beginnen.
- Sla geen afspraken voor het verwijderen van de stent of voor controle over.
Voordelen en beperkingen van RIRS
Het belangrijkste voordeel van RIRS is dat er geen huidincisie nodig is en dat de steen onder direct zicht wordt vergruisd. Daardoor is het een effectieve optie bij harde stenen, waar ESWL soms tekortschiet, en bij stenen op moeilijk bereikbare plaatsen in de nier. Omdat het bloedingsrisico laag is, kan RIRS ook bij gebruikers van bloedverdunners worden toegepast. De opnameduur is kort en de terugkeer naar het dagelijks leven verloopt meestal snel.
RIRS heeft ook beperkingen. Er is algehele narcose of een ruggenprik nodig. Bij zeer grote stenen kan de ingreep lang duren en kunnen meerdere sessies nodig zijn. Met een stent kunnen de klachten enkele dagen tot enkele weken aanhouden. Daarom wordt de methode samen gekozen, waarbij ook uw verwachtingen worden besproken.
Mogelijke risico’s
RIRS is een ingreep zonder snede die over het algemeen als veilig wordt beschouwd. Zoals bij elke operatie zijn er toch enkele risico’s:
- Bloed in de urine (meestal licht en tijdelijk)
- Urineweginfectie en koorts; soms is een opname voor behandeling nodig
- Klachten door de stent
- Letsel aan de urineleider; zeldzaam en meestal herstellend met een stent
- Een tweede sessie vanwege achtergebleven steenfragmenten
Krijgt u na ontslag hoge koorts, koude rillingen, ondraaglijke pijn of plast u duidelijk minder, neem dan direct contact op met een arts.
RIRS, ESWL en PCNL vergeleken
- ESWL: de steen wordt met schokgolven van buitenaf vergruisd; meestal is geen verdoving nodig. Bij harde stenen, stenen in de onderste nierkelk en bij overgewicht kan de werkzaamheid afnemen; soms zijn meerdere sessies nodig.
- RIRS: geen snede; de steen wordt onder direct zicht met de laser vergruisd. Er is verdoving nodig en mogelijk wordt een stent geplaatst.
- PCNL: de nier wordt via een klein kanaal in de flank bereikt. Bij stenen groter dan 2 cm en koraalstenen (staghorn) kan in één sessie een groot deel of alle steenmassa worden verwijderd. Meer informatie vindt u op de pagina over PCNL.
Welke methode bij u past, wordt na onderzoek en CT-scan persoonlijk bepaald. Algemene informatie vindt u op de pagina over de behandeling van nierstenen.
RIRS in Bursa, Turkije
Op. Dr. Mücahit Kabar studeerde geneeskunde aan de Faculteit Geneeskunde van de Uludağ Universiteit in Bursa en volgde zijn opleiding tot uroloog in de urologische kliniek van het Ankara Training and Research Hospital. Hij publiceerde in internationale peer-reviewed tijdschriften wetenschappelijke studies over de werkzaamheid van retrograde intrarenale chirurgie bij patiënten met obesitas en over RIRS bij een gekruist versmolten ectopische nier. Hij onderzoekt en behandelt patiënten met nierstenen in Bursa (Nilüfer) in Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi (op werkdagen 08:30–12:00, +90 444 8 112) en Özel Jimer Hastanesi (op werkdagen 13:00–17:00, +90 444 45 67).
Consulten verlopen in het Engels of het Turks. De afdelingen internationale patiënten van beide ziekenhuizen kunnen een tolk regelen en helpen bij transfer en accommodatie. U kunt uw verslagen en CT-beelden vooraf via WhatsApp (+90 541 622 54 82) delen om uw reis te plannen; de definitieve keuze voor een behandeling volgt na het onderzoek ter plaatse. Meer informatie vindt u op de pagina voor internationale patiënten en op de contactpagina.
