Wat is een urethrastrictuur?
De urethra (plasbuis) is het kanaal dat de urine vanuit de blaas naar buiten afvoert. Bij een urethrastrictuur ontstaat in een deel van dit kanaal littekenweefsel (fibrose), waardoor de doorsnede van het kanaal kleiner wordt. De urine kan het vernauwde deel maar moeilijk passeren; de straal wordt dunner en zwakker en de blaas leegt zich niet volledig.
Bij mannen is de plasbuis ongeveer 18–20 cm lang en kan een vernauwing overal in dit kanaal ontstaan. Het vaakst is de bulbaire urethra aangedaan, het deel tussen de basis van de penis en de anus. Bij vrouwen is een urethrastrictuur zeldzaam. De plaats, lengte en oorzaak van de vernauwing zijn de belangrijkste factoren die direct de keuze van de behandeling bepalen.
Oorzaken van een urethrastrictuur
Bij sommige patiënten wordt geen duidelijke oorzaak gevonden (idiopathische strictuur). De belangrijkste bekende oorzaken zijn:
- Letsel: een val schrijlings op een voorwerp (fiets, hekwerk enz.) kan de bulbaire urethra beschadigen; een bekkenfractuur bij een ernstig verkeersongeval kan het achterste deel van de plasbuis bij de blaas beschadigen.
- Katheters en kijkoperaties via de plasbuis: na langdurig kathetergebruik, een moeizaam ingebrachte katheter of ingrepen via de plasbuis, zoals een prostaatoperatie via de plasbuis (TURP) of een cystoscopie, kan een vernauwing ontstaan.
- Infecties: vooral seksueel overdraagbare ontstekingen van de plasbuis (urethritis) die in het verleden onvoldoende zijn behandeld (bijvoorbeeld gonorroe) kunnen tot een vernauwing leiden.
- Lichen sclerosus: een chronische ontstekingsziekte van de huid van de eikel en de voorhuid. Ze kan lange vernauwingen veroorzaken in de plasopening (meatus) en de penile urethra.
- Aangeboren oorzaken en eerdere operaties: ook na operaties op kinderleeftijd, zoals een hypospadiecorrectie, kan een vernauwing ontstaan.
Klachten
Omdat een vernauwing langzaam ontstaat, beginnen de klachten vaak sluipend en kunt u na verloop van tijd gewend raken aan een zwakkere straal. Veelvoorkomende klachten zijn:
- Een zwakke, dunne of gesplitste (sproeiende) straal
- Moeilijk op gang komen van het plassen en moeten persen
- Langer moeten plassen, het gevoel dat de blaas niet helemaal leeg is
- Nadruppelen na het plassen
- Vaak plassen en ‘s nachts opstaan om te plassen
- Terugkerende urineweginfecties, soms bloed in de urine
Omdat een deel van deze klachten ook bij prostaatvergroting voorkomt, moet vooral bij jonge mannen met een zwakke straal altijd ook aan een urethrastrictuur worden gedacht. Helemaal niet kunnen plassen (acute urineretentie) is een spoedgeval; bij deze patiënten mag niet worden geprobeerd een katheter met kracht door de vernauwing te duwen, maar moet zo nodig via de onderbuik een tijdelijke katheter in de blaas worden geplaatst (suprapubische katheter, cystostomie).
Urethrastrictuur of prostaatvergroting?
Een zwakke straal, vaak plassen en het gevoel dat de blaas niet helemaal leeg is, komen zowel bij een urethrastrictuur als bij prostaatvergroting voor. Daarom worden de twee aandoeningen soms met elkaar verward. Enkele aanwijzingen helpen bij het onderscheid:
- Leeftijd: prostaatvergroting wordt meestal na het 50e jaar duidelijk. Heeft een jongere man een zwakke straal, dan moet altijd aan een urethrastrictuur worden gedacht.
- Voorgeschiedenis: eerder letsel, een katheter, een prostaatoperatie via de plasbuis of een seksueel overdraagbare infectie vergroten de kans op een vernauwing.
- Reactie op medicijnen: als medicijnen voor prostaatvergroting geen duidelijke verlichting geven, versterkt dat het vermoeden van een vernauwing.
- Plascurve: een lange, afgeplatte curve bij de uroflowmetrie past beter bij een vernauwing.
Het onderscheid wordt duidelijk met een urethrografie en een cystoscopie. Beide aandoeningen kunnen ook bij dezelfde patiënt voorkomen; vooral bij patiënten bij wie een prostaatoperatie wordt gepland, verandert het vooraf kennen van een bijkomende vernauwing het behandelplan. Uitgebreide informatie over prostaatvergroting vindt u op de pagina over de behandeling van prostaatvergroting.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Tijdens het consult wordt gevraagd hoe lang de klachten al bestaan en naar eerder letsel, katheters en operaties. Voor de diagnose en de planning van de behandeling worden de volgende onderzoeken gebruikt:
- Uroflowmetrie (plasstraalmeting): u plast in een speciaal apparaat dat de snelheid en de vorm van de plascurve registreert. Bij een vernauwing is de curve typisch laag en afgeplat.
- Meting van residu-urine: met een echografie wordt gemeten hoeveel urine er na het plassen in de blaas achterblijft.
- Retrograde urethrografie: een röntgenfoto waarbij contrastvloeistof via de plasopening wordt ingebracht. Deze toont de plaats, lengte en het aantal vernauwingen; zo nodig wordt ze samen met een foto tijdens het plassen (mictiecysto-urethrografie) beoordeeld.
- Cystoscopie (urethroscopie): met een dunne camera wordt de plasbuis van binnenuit bekeken; het uiterlijk en de doorsnede van de vernauwing worden direct beoordeeld. Meer informatie vindt u op de pagina over cystoscopie.
- Urineonderzoek en kweek: een eventuele bijkomende infectie wordt vóór de behandeling behandeld.
Behandelmogelijkheden bij een urethrastrictuur
De behandeling wordt na onderzoek individueel gepland, waarbij de plaats, lengte en oorzaak van de vernauwing, eerdere ingrepen en de algemene gezondheid van de patiënt samen worden meegewogen.
Oprekken (dilatatie)
Hierbij wordt de vernauwing opgerekt met dunne instrumenten die steeds dikker worden of met een ballon. Dit kan worden gebruikt bij korte en smalle vernauwingen, bij patiënten die niet geschikt zijn voor een operatie of voor tijdelijke verlichting. Omdat het littekenweefsel blijft zitten, is de kans dat de vernauwing terugkomt groot.
Interne urethrotomie (DVIU)
Bij een interne urethrotomie onder zicht wordt de vernauwing van binnenuit ingesneden met een koud mesje (of een vergelijkbaar snij-instrument) via een endoscoop die door de plasbuis wordt opgevoerd. Er is geen huidsnede nodig, de ingreep duurt meestal kort en daarna blijft enkele dagen een katheter zitten.
Deze ingreep is het meest geschikt voor korte, voor het eerst optredende vernauwingen in de bulbaire urethra. Bij lange vernauwingen, vernauwingen in de penile urethra en bij patiënten die al eerder een urethrotomie hebben gehad, is de kans dat de vernauwing terugkomt duidelijk groter. Ook de actuele richtlijnen van de Europese Vereniging voor Urologie (EAU) adviseren bij terugkerende vernauwingen een urethroplastiek te overwegen in plaats van dezelfde endoscopische ingreep steeds te herhalen. Bij sommige patiënten kan na een urethrotomie worden aangeraden een tijd zelf regelmatig een dunne katheter in te brengen (intermitterende zelfkalibratie).
Urethroplastiek (operatief herstel van de plasbuis)
Bij lange, terugkerende of niet op endoscopische behandeling reagerende vernauwingen wordt voor een blijvend herstel een urethroplastiek uitgevoerd. De operatie gebeurt meestal via een snede in het gebied tussen de basis van de penis en de anus.
- Anastomotische urethroplastiek: bij korte vernauwingen wordt het vernauwde stuk volledig verwijderd en worden de twee gezonde uiteinden van de plasbuis zonder spanning aan elkaar gehecht.
- Urethroplastiek met wangslijmvlies (buccale mucosagraft): bij langere vernauwingen wordt een dun stukje slijmvlies van de binnenkant van de wang als lapje gebruikt om de plasbuis te verbreden. Omdat dit weefsel gewend is aan een vochtige omgeving, wordt het vaak gekozen voor herstel van de plasbuis.
- Herstel in fasen: bij lange penile vernauwingen door lichen sclerosus of bij complexe situaties na meerdere eerdere operaties kan het herstel in twee fasen gebeuren.
Bij korte vernauwingen van de plasopening (meatusstenose) kan een kleinere ingreep (meatotomie of meatusplastiek) uitkomst bieden.
Verloop en herstel
Na een interne urethrotomie mogen de meeste patiënten snel naar huis en wordt de katheter na enkele dagen verwijderd. Na een urethroplastiek duurt de opname meestal enkele dagen; de katheter blijft meestal enkele weken zitten om het herstel te laten genezen, en vóór het verwijderen wordt zo nodig een controlefoto met contrast gemaakt. In deze periode wordt aangeraden een tijd geen zware dingen te tillen, niet te fietsen en geen geslachtsgemeenschap te hebben. Bij patiënten bij wie wangslijmvlies is afgenomen, geneest de binnenkant van de mond binnen enkele weken.
Risico’s en mogelijke complicaties
Zoals bij elke ingreep zijn er risico’s op bloeding, infectie en risico’s van de anesthesie. Daarnaast:
- Terugkeer van de vernauwing (vaker bij endoscopische methoden)
- Nadruppelen na het plassen
- Na een urethroplastiek een tijdelijk doof gevoel in het operatiegebied, zelden een kromming van de penis of veranderingen in de erectie
- Tijdelijke pijn, een doof of strak gevoel op de plek waar wangslijmvlies is afgenomen
Deze risico’s en de optie die bij uw situatie past, worden tijdens het consult uitgebreid besproken.
Nacontrole na de behandeling
Na de behandeling wordt naar uw klachten gevraagd en worden de plasstraal (uroflowmetrie) en de hoeveelheid residu-urine met vaste tussenpozen gemeten. Bij patiënten bij wie dat nodig is, worden een cystoscopie of urethrografie herhaald. Omdat een deel van de vernauwingen na maanden of jaren kan terugkomen, is het belangrijk zonder te wachten op controle te komen als u merkt dat de straal weer zwakker wordt.
Behandeling in Bursa, Turkije
Op. Dr. Mücahit Kabar studeerde geneeskunde aan de Medische Faculteit van de Uludağ Universiteit en volgde zijn opleiding tot uroloog in het Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi (Ankara Training and Research Hospital). In Bursa (Nilüfer) onderzoekt hij patiënten met een zwakke straal en een urethrastrictuur en plant hij de keuze tussen endoscopische urethrotomie en urethroplastiek samen met de patiënt op basis van het onderzoek en de uitslagen, in twee ziekenhuizen: op werkdagen van 08:30 tot 12:00 uur in het Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi (+90 444 8 112) en van 13:00 tot 17:00 uur in het Özel Jimer Hastanesi (+90 444 45 67).
Het consult vindt plaats in het Engels of Turks. De internationale patiëntenafdelingen van de ziekenhuizen, die beschikken over de Turkse vergunning voor zorgtoerisme, kunnen helpen met een tolk, vervoer vanaf de luchthaven en accommodatie. Omdat de katheter na een urethroplastiek enkele weken blijft zitten, wordt de duur van uw verblijf vooraf besproken. Eerdere urethrografieën en verslagen kunt u vóór uw reis via WhatsApp naar +90 541 622 54 82 delen; de afspraak zelf maakt u via de online afsprakenpagina of de afsprakenlijn van het ziekenhuis (Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi op werkdagen van 08:30 tot 12:00 uur, +90 444 8 112; Özel Jimer Hastanesi van 13:00 tot 17:00 uur, +90 444 45 67). Meer informatie vindt u op de pagina voor internationale patiënten en de contactpagina.
