Wat is mannelijke onvruchtbaarheid?
Wanneer een paar ondanks regelmatige onbeschermde geslachtsgemeenschap binnen 12 maanden niet zwanger wordt, spreekt men van onvruchtbaarheid (infertiliteit). Onvruchtbaarheid is niet alleen een probleem van de vrouw: bij ongeveer de helft van de paren speelt een mannelijke factor een rol, alleen of samen met oorzaken bij de vrouw. Daarom is het belangrijk dat bij paren met een onvervulde kinderwens ook de man wordt onderzocht.
Mannelijke onvruchtbaarheid geeft meestal geen klachten. Het seksleven en de zaadlozing kunnen volkomen normaal zijn; het probleem komt pas aan het licht bij een zaadonderzoek. Bij sommige mannen gaan er wel klachten mee gepaard, zoals een zwelling of pijn in de zaadbal, kleine zaadballen, erectie- of zaadlozingsproblemen of verschijnselen van een hormoontekort.
Wanneer raadpleegt u een arts?
Als er na een jaar regelmatige onbeschermde geslachtsgemeenschap geen zwangerschap is ontstaan, wordt aangeraden het paar samen te laten onderzoeken. U hoeft deze periode niet af te wachten als de vrouw ouder is dan 35 jaar, als de man een niet-ingedaalde zaadbal, een operatie aan de zaadballen, een zaadbalontsteking na de bof, chemotherapie of bestraling in de voorgeschiedenis heeft, of als u een zwelling in de zaadbal of een duidelijke varicocèle opmerkt.
Oorzaken van mannelijke onvruchtbaarheid
- Varicocèle: een verwijding van de aders van de zaadbal. Het is een van de vaak gevonden, behandelbare oorzaken bij mannen die op onvruchtbaarheid worden onderzocht. Meer informatie vindt u op de pagina over varicocèle.
- Hormonale oorzaken: als de hypofyse in de hersenen de zaadballen onvoldoende stimuleert (hypogonadotroop hypogonadisme), bij een verhoogd prolactine of bij schildklierziekten kan de aanmaak van zaadcellen verstoord raken.
- Afsluitingen (obstructieve oorzaken): de aanmaak van zaadcellen is normaal, maar de kanalen waardoor de zaadcellen worden afgevoerd zijn afgesloten – aangeboren of door bijvoorbeeld een infectie of operatie.
- Genetische oorzaken: hieronder vallen chromosoomafwijkingen zoals het syndroom van Klinefelter, microdeleties van het Y-chromosoom en genveranderingen die leiden tot het aangeboren ontbreken van de zaadleider.
- Oorzaken in de zaadbal zelf: een niet-ingedaalde zaadbal in de voorgeschiedenis, een zaadbalontsteking na de bof, een zaadbaltorsie, letsel, chemotherapie of bestraling kunnen de aanmaak van zaadcellen verminderen.
- Leefstijl en omgevingsfactoren: roken, overmatig alcoholgebruik, overgewicht, het gebruik van anabole steroïden en testosteron, langdurige blootstelling van de zaadballen aan warmte en sommige medicijnen kunnen de zaadkwaliteit nadelig beïnvloeden.
Bij sommige mannen wordt ondanks uitgebreid onderzoek geen duidelijke oorzaak gevonden; dit heet onverklaarde (idiopathische) infertiliteit.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Het onderzoek begint met een uitgebreid gesprek: hoe lang er al een kinderwens is, doorgemaakte ziekten en operaties, medicijngebruik en werk- en leefomstandigheden. Bij het lichamelijk onderzoek worden de grootte en consistentie van de zaadballen beoordeeld, wordt gekeken of de zaadleider aanwezig is en of er een varicocèle is.
- Zaadonderzoek (semenanalyse): de basis van het onderzoek. Het monster wordt meestal na 2–7 dagen zonder zaadlozing ingeleverd en volgens de criteria van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beoordeeld op volume, aantal zaadcellen, beweeglijkheid en vorm (morfologie). Omdat zaadwaarden van dag tot dag kunnen verschillen, wordt een afwijkende uitslag meestal met een tweede test bevestigd.
- Hormoontesten: hormonen zoals FSH, LH, testosteron en zo nodig prolactine helpen te bepalen of het probleem hormonaal is of in de zaadbal zelf ligt.
- Doppler-echografie van het scrotum: toont de structuur en het volume van de zaadballen en wordt gebruikt om een varicocèle te beoordelen en andere afwijkingen in de zaadbal op te sporen.
- Genetische testen: bij mannen zonder zaadcellen in het sperma (azoöspermie) of met een zeer laag aantal zaadcellen wordt chromosoomonderzoek (karyotypering) en een test op microdeleties van het Y-chromosoom aangeraden. Als de zaadleider aangeboren ontbreekt, kan ook het bijbehorende gen worden onderzocht.
- Aanvullende testen: bij geselecteerde patiënten kan onderzoek naar DNA-schade in de zaadcellen (DNA-fragmentatie) of urineonderzoek na de zaadlozing worden gedaan.
Wat is azoöspermie?
Als er in het sperma helemaal geen zaadcellen zitten, heet dat azoöspermie. Er zijn twee hoofdvormen. Bij obstructieve azoöspermie (door een afsluiting) is de aanmaak van zaadcellen in de zaadballen normaal, maar kunnen de zaadcellen door een blokkade in de kanalen niet naar buiten. Bij niet-obstructieve azoöspermie ligt het probleem bij de aanmaak van zaadcellen in de zaadbal. Dit onderscheid wordt gemaakt op basis van de grootte van de zaadballen, de hormoonwaarden, het spermavolume en zo nodig de echografie, en bepaalt direct het behandelplan.
Behandelmogelijkheden bij mannelijke onvruchtbaarheid
De behandeling wordt na onderzoek individueel gepland, afhankelijk van de gevonden oorzaak en van de leeftijd en het onderzoek van de vrouw. Waar mogelijk is het verstandig het paar samen te begeleiden.
Leefstijlaanpassingen
Stoppen met roken, alcohol beperken, afvallen bij overgewicht, regelmatig bewegen en langdurige warmte rond de zaadballen vermijden ondersteunen de zaadkwaliteit. Wie anabole steroïden of testosteron gebruikt, moet daarmee onder begeleiding van een arts stoppen. Omdat de aanmaak van zaadcellen ongeveer drie maanden duurt, wordt het effect van veranderingen na die periode beoordeeld.
Medicatie en hormoonbehandeling
Bij mannen met een hormoontekort dat uitgaat van de hypofyse kan een behandeling met gonadotrofinen de aanmaak van zaadcellen weer op gang brengen. Bij een verhoogd prolactine of een schildklierziekte heeft de behandeling van de onderliggende aandoening voorrang. Als er geen duidelijke oorzaak wordt gevonden, is het nut van hormonen of vitaminepreparaten beperkt; willekeurig gebruik wordt daarom afgeraden.
Varicocèle-operatie (varicocelectomie)
Bij mannen met een voelbare varicocèle en afwijkende zaadwaarden kan een varicocèle-operatie een geschikte optie zijn. Bij geschikte patiënten worden bij de microchirurgische varicocelectomie via een kleine snede onder de lies de verwijde aders onder een operatiemicroscoop afgebonden. Het effect van de operatie op de zaadwaarden wordt binnen enkele maanden met controle-zaadonderzoeken beoordeeld.
Zaadcellen winnen uit de zaadbal (TESE en micro-TESE)
Bij mannen met azoöspermie op basis van een afsluiting kunnen zaadcellen met een naald of via een kleine snede uit de bijbal of de zaadbal worden gewonnen. Als de aanmaak van zaadcellen verstoord is, kan micro-TESE worden toegepast, waarbij het zaadbalweefsel onder een operatiemicroscoop wordt onderzocht. De gewonnen zaadcellen worden in samenwerking met een IVF-centrum dezelfde dag gebruikt voor een micro-injectie (ICSI) of ingevroren bewaard.
Herstel en nacontrole
Een varicocèle-operatie en TESE gebeuren meestal in dagbehandeling of met een korte opname; de meeste patiënten hervatten binnen enkele dagen hun dagelijkse activiteiten. In het operatiegebied kunnen tijdelijk pijn, zwelling of blauwe plekken optreden. Zelden kunnen een nabloeding, een infectie en na een varicocèle-operatie vochtophoping rond de zaadbal (hydrocèle) of een terugkeer van de varicocèle voorkomen. Controle-zaadonderzoeken worden meestal na 3 maanden gepland.
Vruchtbaarheid behouden
Bij mannen die voor kanker chemotherapie of bestraling krijgen, kan de behandeling de aanmaak van zaadcellen blijvend aantasten. Daarom moet vóór de start van de behandeling de mogelijkheid van zaad invriezen worden besproken. Daarnaast dragen niet roken, een gezond gewicht, geen anabole steroïden en geen testosteron zonder medisch advies, tijdige behandeling van een niet-ingedaalde zaadbal op de kinderleeftijd en direct naar de spoedeisende hulp gaan bij plotselinge pijn in de zaadbal bij aan het behoud van de mannelijke vruchtbaarheid.
Behandeling in Bursa, Turkije
Op. Dr. Mücahit Kabar studeerde geneeskunde aan de Medische Faculteit van de Uludağ Universiteit en volgde zijn opleiding tot uroloog in het Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi (Ankara Training and Research Hospital). Hij is auteur van een wetenschappelijke studie, gepubliceerd in een internationaal peer-reviewed tijdschrift, naar het effect van een varicocèle-operatie op DNA-schade in zaadcellen bij onvruchtbare mannen. In Bursa (Nilüfer) onderzoekt hij mannen met vruchtbaarheidsproblemen in twee ziekenhuizen: op werkdagen van 08:30 tot 12:00 uur in het Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi (+90 444 8 112) en van 13:00 tot 17:00 uur in het Özel Jimer Hastanesi (+90 444 45 67).
Het consult vindt plaats in het Engels of Turks. De internationale patiëntenafdelingen van de ziekenhuizen, die beschikken over de Turkse vergunning voor zorgtoerisme, kunnen helpen met een tolk, vervoer vanaf de luchthaven en accommodatie. Uw eerdere uitslagen (zoals zaadonderzoeken en hormoonwaarden) kunt u vóór uw reis via WhatsApp naar +90 541 622 54 82 delen; de afspraak zelf maakt u via de online afsprakenpagina of de afsprakenlijn van het ziekenhuis (Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi op werkdagen van 08:30 tot 12:00 uur, +90 444 8 112; Özel Jimer Hastanesi van 13:00 tot 17:00 uur, +90 444 45 67). Meer informatie vindt u op de pagina voor internationale patiënten en de contactpagina.
