Üretra darlığı nedir?
Üretra, idrarı mesaneden (idrar kesesinden) dışarı taşıyan kanaldır. Üretra darlığı, bu kanalın bir bölümünde yara dokusu (fibrozis) gelişmesi sonucu kanal çapının daralmasıdır. Daralan bölümden idrar zorlukla geçer; akım incelir, zayıflar ve mesane tam boşalamaz.
Erkeklerde üretra yaklaşık 18–20 cm uzunluğundadır ve darlık bu kanalın her yerinde gelişebilir. En sık etkilenen bölüm, penis kökü ile anüs arasındaki bulber üretradır. Kadınlarda üretra darlığı nadir görülür. Darlığın yeri, uzunluğu ve nedeni, tedavi seçimini doğrudan belirleyen en önemli etkenlerdir.
Üretra darlığının nedenleri
Bazı hastalarda belirgin bir neden bulunamaz (idiyopatik darlık). Bilinen başlıca nedenler şunlardır:
- Travma: Ata biner şekilde düşme (bisiklet, korkuluk vb.) bulber üretrayı, ağır trafik kazalarındaki pelvis kırıkları ise mesaneye yakın arka üretrayı yaralayabilir.
- Sonda ve kapalı ürolojik girişimler: Uzun süre sonda kullanımı, zor sonda takılması ya da kapalı prostat ameliyatı ve sistoskopi gibi idrar kanalından yapılan işlemler sonrasında darlık gelişebilir.
- Enfeksiyonlar: Özellikle geçmişte yeterince tedavi edilmemiş cinsel yolla bulaşan üretritler (örneğin bel soğukluğu) darlığa yol açabilir.
- Liken skleroz: Penis başı ve sünnet derisini tutan, süreğen bir iltihabi deri hastalığıdır. İdrar deliğinde (meatus) ve penil üretrada uzun darlıklara neden olabilir.
- Doğumsal nedenler ve önceki cerrahiler: Hipospadias onarımı gibi çocukluk çağı ameliyatları sonrasında da darlık görülebilir.
Belirtiler
Darlık yavaş geliştiği için belirtiler çoğu zaman sinsice başlar ve kişi zayıflayan akıma zamanla alışabilir. Sık görülen belirtiler:
- Zayıf, ince ya da çatallı (saçılan) idrar akımı
- İdrar yapmaya başlamakta güçlük ve ıkınma ihtiyacı
- İdrar yapma süresinin uzaması, mesanenin tam boşalmadığı hissi
- İdrar bittikten sonra damlama
- Sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, bazen idrarda kanama
Bu belirtilerin bir kısmı prostat büyümesiyle de ortaya çıkabildiği için özellikle genç erkeklerde zayıf akım mutlaka üretra darlığı açısından da değerlendirilmelidir. İdrarın hiç yapılamaması (akut idrar tutulması) acil bir durumdur; bu hastalarda darlığı zorlayarak sonda takılmaya çalışılmamalı, gerekirse karın alt kısmından mesaneye geçici bir sonda (sistostomi) yerleştirilmelidir.
Üretra darlığı mı, prostat büyümesi mi?
Zayıf idrar akımı, sık idrara çıkma ve mesanenin tam boşalmadığı hissi hem üretra darlığında hem de prostat büyümesinde görülebilir. Bu nedenle iki durum zaman zaman birbirine karıştırılır. Bazı ipuçları ayırımda yol gösterir:
- Yaş: Prostat büyümesi genellikle 50 yaş üzerinde belirgin hale gelir. Daha genç bir erkekte zayıf akım varsa üretra darlığı mutlaka düşünülmelidir.
- Öykü: Geçirilmiş travma, sonda takılması, kapalı prostat ameliyatı veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon öyküsü darlık olasılığını artırır.
- İlaç yanıtı: Prostat büyümesinde kullanılan ilaçlarla belirgin rahatlama olmaması darlık şüphesini güçlendirir.
- Akım eğrisi: Üroflowmetride uzun ve yassı bir eğri darlığa daha çok uyar.
Ayırım, üretrografi ve sistoskopi ile netleşir. İki durum aynı hastada birlikte de bulunabilir; özellikle prostat ameliyatı planlanan hastalarda eşlik eden bir darlığın önceden bilinmesi tedavi planını değiştirir. Prostat büyümesi hakkında ayrıntılı bilgi için prostat büyümesi tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Tanı nasıl konur?
Muayenede şikâyetlerin süresi, geçirilmiş travma, sonda ve ameliyat öyküsü sorgulanır. Tanı ve tedavi planlaması için şu incelemeler kullanılır:
- Üroflowmetri (idrar akım hızı testi): Hasta özel bir cihaza idrarını yapar; akım hızı ve akım eğrisinin şekli kaydedilir. Darlıkta tipik olarak düşük ve yassı bir eğri görülür.
- İdrar kalıntısı ölçümü: Ultrasonla, idrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ölçülür.
- Retrograd üretrografi: İdrar deliğinden verilen kontrast madde ile çekilen röntgen filmidir. Darlığın yerini, uzunluğunu ve sayısını gösterir; gerektiğinde idrar yapma sırasında çekilen filmle (voiding sistoüretrografi) birlikte değerlendirilir.
- Sistoskopi (üretroskopi): İnce bir kamerayla idrar kanalı içeriden incelenir; darlığın görünümü ve çapı doğrudan değerlendirilir. Ayrıntılar için sistoskopi sayfasına bakabilirsiniz.
- İdrar tahlili ve kültür: Eşlik eden enfeksiyon varsa tedavi öncesinde giderilir.
Üretra darlığı tedavi seçenekleri
Tedavi; darlığın yeri, uzunluğu, nedeni, daha önce yapılan girişimler ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek muayene sonrası kişiye özel planlanır.
Dilatasyon (genişletme)
Darlığın, kademeli olarak kalınlaşan ince aletlerle veya balonla genişletilmesidir. Kısa ve ince darlıklarda, ameliyat için uygun olmayan hastalarda ya da geçici rahatlama amacıyla kullanılabilir. Yara dokusu yerinde kaldığı için darlığın yeniden oluşma olasılığı yüksektir.
İnternal üretrotomi (DVIU)
Direkt görüş altında internal üretrotomi, idrar kanalından ilerletilen bir endoskopla darlık bölgesinin soğuk bıçak (ya da benzeri bir kesici) ile içeriden açılmasıdır. Ciltte kesi yapılmaz, işlem genellikle kısa sürer ve sonrasında birkaç gün sonda kalır.
En uygun olduğu durum, bulber üretrada kısa ve ilk kez ortaya çıkan darlıklardır. Uzun darlıklarda, penil üretra darlıklarında ve daha önce üretrotomi yapılmış hastalarda darlığın tekrarlama olasılığı belirgin olarak artar. Güncel Avrupa Üroloji Derneği (EAU) önerileri de tekrarlayan darlıklarda aynı endoskopik işlemi defalarca yinelemek yerine üretroplasti seçeneğinin değerlendirilmesi yönündedir. Bazı hastalarda üretrotomiden sonra belirli bir süre hastanın kendi kendine ince sonda geçirmesi (aralıklı kalibrasyon) önerilebilir.
Üretroplasti (idrar kanalının cerrahi onarımı)
Uzun, tekrarlayan veya endoskopik tedaviye yanıt vermeyen darlıklarda kalıcı onarım amacıyla üretroplasti uygulanır. Ameliyat genellikle penis kökü ile anüs arasındaki bölgeden yapılan bir kesiyle gerçekleştirilir.
- Anastomotik üretroplasti: Kısa darlıklarda daralmış bölüm tamamen çıkarılır ve kanalın sağlam iki ucu gerginlik olmadan birbirine dikilir.
- Bukkal mukoza greftli üretroplasti: Daha uzun darlıklarda yanağın iç yüzeyinden alınan ince doku parçası (bukkal mukoza) kanalı genişletmek için yama olarak kullanılır. Bu doku ıslak ortama uyumlu olduğu için üretra onarımında sık tercih edilir.
- Aşamalı onarım: Liken skleroza bağlı uzun penil darlıklar ya da daha önce birçok kez ameliyat edilmiş karmaşık durumlarda onarım iki aşamada yapılabilir.
İdrar deliğindeki kısa darlıklarda (meatal darlık) ise daha küçük bir işlemle (meatotomi veya meatoplasti) çözüm sağlanabilir.
İşlem süreci ve iyileşme
İnternal üretrotomi sonrasında hastalar çoğunlukla kısa süre içinde taburcu olur ve sonda birkaç gün sonra çıkarılır. Üretroplasti sonrasında hastanede kalış genellikle birkaç gündür; onarımın iyileşmesi için sonda çoğunlukla birkaç hafta yerinde bırakılır ve çıkarılmadan önce gerekirse kontrast madde ile kontrol filmi çekilir. Bu dönemde ağır kaldırmaktan, bisiklet sürmekten ve cinsel ilişkiden bir süre kaçınılması önerilir. Bukkal greft alınan hastalarda ağız içi birkaç hafta içinde iyileşir.
Riskler ve olası komplikasyonlar
Her girişimde olduğu gibi kanama, enfeksiyon ve anestezi ile ilgili riskler bulunur. Bunlara ek olarak:
- Darlığın tekrarlaması (endoskopik yöntemlerde daha olasıdır)
- İdrar bittikten sonra damlama
- Üretroplasti sonrasında ameliyat bölgesinde geçici uyuşukluk, nadiren penis eğriliği veya sertleşme ile ilgili değişiklikler
- Bukkal greft alınan yerde geçici ağrı, uyuşukluk veya gerginlik
Bu riskler ve kişisel durumunuza uygun seçenek muayene sırasında ayrıntılı olarak konuşulur.
Tedavi sonrası takip
Tedaviden sonra şikâyetler sorgulanır ve idrar akım hızı (üroflowmetri) ile mesanede kalan idrar miktarı belirli aralıklarla ölçülür. Gerekli görülen hastalarda sistoskopi veya üretrografi tekrarlanır. Darlıkların bir kısmı aylar ya da yıllar sonra yeniden gelişebileceği için akımın yeniden zayıflaması fark edildiğinde beklemeden kontrole gelinmesi önemlidir.
Bursa’da üretra darlığı değerlendirmesi
Op. Dr. Mücahit Kabar, üroloji uzmanlık eğitimini Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği’nde tamamlamıştır. Bursa Nilüfer’de Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi ve Özel Jimer Hastanesi’nde zayıf idrar akımı ve üretra darlığı şikâyeti olan hastaları muayene etmekte; endoskopik üretrotomi ve üretroplasti seçeneklerini muayene ve tetkik sonuçlarına göre hastayla birlikte planlamaktadır. Bursa dışından, farklı şehirlerden gelecek hastalar muayene ve tetkik planlamasını önceden WhatsApp üzerinden (0541 622 54 82) yapabilir; diğer iletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
