İdrar Yolu Enfeksiyonunda 2026 Kılavuz Güncellemesi: Antibiyotiksiz Seçenekler ve Mantar Enfeksiyonları

İdrar yolu enfeksiyonları, antibiyotiklerin sık reçete edildiği durumlardandır. Antibiyotiklerin gereksiz veya yanlış kullanımı ise bakterilerde direnç gelişimini hızlandırır. Avrupa Üroloji Derneği’nin (EAU) Mart 2026’da yayımlanan ürolojik enfeksiyon kılavuzu bu nedenle “akılcı antibiyotik kullanımı” ilkesini merkeze alıyor. Bu yazıda kılavuzdaki güncellemeleri ve günlük hayatta işinize yarayacak pratik bilgileri özetliyoruz.

2026 kılavuzunda neler değişti?

Kılavuzun kendi değişiklik özetine göre bu yılki sınırlı güncellemede:

• Kadınlarda sistit tanısına ilişkin öneriler güncellendi.
• Sistitin antibiyotik tedavisine ilişkin öneriler güncellendi.
• Mantar kaynaklı idrar yolu enfeksiyonları için yeni bir bölüm eklendi.
• Prostat biyopsisi öncesi koruyucu antibiyotik önerileri yenilendi.
• Antibiyotik dozları gözden geçirildi.

Akılcı antibiyotik kullanımı neden önemli?

Kılavuz, hastanelerde reçete edilen antibiyotiklerin yüzde 20–50’sinin gereksiz veya uygunsuz olduğuna dikkat çekiyor. Antibiyotiklerin aşırı kullanımı dirençli bakterilerin seçilmesine, ishal gibi yan etkilere ve ileride tedavinin zorlaşmasına yol açabilir.

Bu ilkenin hastalar için somut bir sonucu şudur: Şikâyet olmadan idrarda bakteri bulunması (asemptomatik bakteriüri) çoğu durumda tedavi edilmez. Kılavuz; risk faktörü olmayan kadınlarda, menopoz sonrası kadınlarda, iyi kontrollü şeker hastalarında ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu olanlarda bu durumun taranmamasını ve tedavi edilmemesini güçlü öneri olarak belirtiyor. Gebelik ve mukozayı zedeleyen ürolojik girişimler ise istisnadır.

Sistit tanısı için her zaman idrar kültürü gerekir mi?

Kılavuza göre başka risk faktörü olmayan kadınlarda sistit tanısı; idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, sıkışma hissi gibi şikâyetlere ve vajinal akıntı olmamasına dayanarak konulabilir. İdrar çubuk (strip) testi zayıf öneri olarak yer alıyor.

İdrar kültürü ise şu durumlarda güçlü öneri olarak belirtiliyor: böbreğe veya kana yayılmış enfeksiyon şüphesi, tedaviden sonra dört hafta içinde geçmeyen veya tekrarlayan şikâyetler, alışılmadık belirtiler, dirençli bakteri riski yüksek olanlar ve gebeler. Şikâyetlerin nedenlerini idrar yaparken yanma yazımızda anlattık.

Sistit antibiyotiksiz tedavi edilebilir mi?

Kılavuz, kadınlara sistitin tedavisinde ve önlenmesinde antibiyotik kullanımını azaltan yaklaşımların anlatılmasını ve her yaklaşımın kanıt düzeyi hakkında bilgi verilmesini güçlü öneri olarak belirtiyor. Yaşlı olmayan hastalarda antibiyotik dışı seçenekler, hastayla birlikte karar verilerek antibiyotiğe alternatif olabilir. İncelenen çalışmalarda antibiyotik dışı yaklaşımlarla antibiyotik kullanımı yüzde 63 azalmış; ancak tam iyileşme oranları antibiyotiğe göre genellikle daha düşük kalmış ve böbrek enfeksiyonu riski bir miktar artmıştır.

Antibiyotik gerektiğinde kılavuz, kadınlarda ilk seçenek olarak fosfomisin trometamol, pivmesilinam, nitrofurantoin veya nitroksolin; sistitte aminopenisilin ve florokinolon grubu antibiyotiklerin kullanılmamasını öneriyor. Hangi ilacın uygun olduğuna böbrek fonksiyonu, gebelik ve yerel direnç durumu dikkate alınarak hekim karar verir; evde kalan antibiyotiklerle kendi kendinize tedaviye başlamayın.

Tekrarlayan sistitte antibiyotik dışı koruma seçenekleri nelerdir?

Tekrarlayan sistit, son altı ayda iki veya bir yılda üç ve daha fazla atak olarak tanımlanır. Kılavuz, tanının idrar kültürüyle doğrulanmasını ve 40 yaşından genç, risk faktörü olmayan kadınlarda kapsamlı rutin tetkik yapılmamasını öneriyor. Önerilen seçenekler ve öneri güçleri şöyle:

Seçenek	Kılavuzdaki öneri gücü
Menopoz sonrası kadınlarda vajinal östrojen	Güçlü
Metenamin hippurat (idrar yolunda yapısal bozukluğu olmayan kadınlarda)	Güçlü
Kızılcık ürünleri (kanıtın düşük kaliteli ve çelişkili olduğu belirtilerek)	Güçlü
Menopoz öncesi, az sıvı alan kadınlarda sıvı alımını artırma	Zayıf
Etkinliği gösterilmiş suşları içeren probiyotikler	Zayıf
Ksiloglukan, hibiskus ve propolis veya kantaron, selam otu kökü ve biberiye içeren bitkisel kombinasyonlar	Zayıf
D-mannoz (kanıtın zayıf ve çelişkili olduğu belirtilerek)	Zayıf
Aşı benzeri bağışıklık düzenleyiciler (yalnızca iyi düzenlenmiş klinik çalışma kapsamında)	Zayıf
Mesane içine hyaluronik asit (± kondroitin sülfat), daha basit yöntemler yetersiz kaldığında	Zayıf

Bu yöntemler yetersiz kaldığında sürekli düşük doz veya cinsel ilişki sonrası antibiyotikle korunma güçlü öneri olarak yer alıyor. Uyumlu hastalarda, şikâyet başladığında kısa süreli antibiyotiği kendi kendine başlama yaklaşımı da hekimle önceden planlanarak kullanılabiliyor.

“Güçlü öneri”, kılavuz panelinin yarar-zarar dengesine güvenini gösterir; yöntemin herkeste işe yarayacağı anlamına gelmez. Korunma ve günlük önlemler için kış aylarında idrar yolu enfeksiyonu yazımıza bakabilirsiniz.

Mantar kaynaklı idrar yolu enfeksiyonu nedir?

Kılavuza eklenen yeni bölüme göre idrarda mantar (çoğunlukla Candida türleri) saptanan kişilerin yalnızca yüzde 2–11’inde idrar yolu enfeksiyonu belirtisi bulunur. Bu durum hastanede yatanlarda, özellikle yoğun bakımda, ayaktan hastalara göre çok daha sık görülür.

Risk faktörleri arasında ileri yaş, kadın cinsiyet, şeker hastalığı, böbrek yetmezliği, bağışıklığı baskılayan durumlar, kalıcı sonda veya stent ve yakın zamanda geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı sayılıyor. Kılavuzun temel mesajları:

• Şikâyet yoksa idrarda mantar bulunması genellikle tedavi gerektirmez; kanda savunma hücreleri ileri derecede azalmış (nötropenik) hastalar, çok düşük doğum ağırlıklı bebekler ve mukozayı zedeleyen ürolojik girişim öncesi istisnadır.
• Şikâyet varsa kültürle mantar türü ve ilaç duyarlılığı belirlenmelidir.
• Kalıcı sonda veya stentin değiştirilmesi mantarın temizlenmesine katkı sağlayabilir.
• Şeker hastalığında kullanılan SGLT2 inhibitörü grubu ilaçlar genital mantar enfeksiyonu riskini artırabilir; mantar kaynaklı sistit ise nadir bildirilmiştir.

Kongrelerde bu alanda neler sunuldu?

Londra’daki EAU26 kongresinde, kendi kendine aralıklı sonda kullanan hastalarda yıkanıp tekrar kullanılabilen sondaların, tek kullanımlık sondalara göre idrar yolu enfeksiyonu açısından daha kötü olmadığını gösteren iki randomize çalışma sunuldu. Hollanda’daki COMPaRE çalışmasının sonuçları 2026’da yayımlandı; tekrar kullanılabilen sondalarda idrar kanalında hafif tahriş daha sık görüldü. İngiltere’deki MultICath çalışmasında ise karma kullanım grubunda antibiyotik kullanımının yüzde 35 daha az olduğu bildirildi.

15–18 Mayıs 2026’da Washington’da yapılan Amerikan Üroloji Derneği (AUA) toplantısında ise 57.000’den fazla kadını kapsayan bir gözlemsel analizde, vejetaryen beslenen kadınlarda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonunun daha az görüldüğü bildirildi. Bu bulgu bir ilişki gösterir; beslenmenin enfeksiyonu önlediğini kanıtlamaz.

Ne zaman üroloji uzmanına başvurmalı?

Ateş, titreme, yan ağrısı veya bulantı-kusma eşlik ediyorsa, erkekseniz, gebeyseniz, tedaviye rağmen şikâyetleriniz sürüyorsa ya da altı ayda iki veya bir yılda üç ve daha fazla enfeksiyon geçiriyorsanız üroloji değerlendirmesi uygun olur. İdrarda kan görülmesi veya enfeksiyonlara böbrek taşı eşlik etmesi de ayrıca değerlendirilmelidir. Tetkik ve tedavi seçenekleri için idrar yolu enfeksiyonu sayfasına bakabilirsiniz. Önceki idrar tahlili ve kültür sonuçlarınızı yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Op. Dr. Mücahit Kabar, Bursa Nilüfer’de hafta içi 08:30–12:00 saatleri arasında Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi’nde (444 8 112), 13:00–17:00 saatleri arasında Özel Jimer Hastanesi’nde (444 45 67) hasta kabul etmektedir; Bursa dışından hastalar sorularını ve raporlarını 0541 622 54 82 numarasına WhatsApp üzerinden iletebilir. İletişim ve randevu bilgileri için tıklayabilirsiniz.

Kaynaklar

• EAU Guidelines on Urological Infections 2026 – Tam metin (PDF)
• EAU Guidelines on Urological Infections 2026 – Summary of changes
• EAU26 Highlights: Day 1 – Uroweb (COMPaRE çalışması)
• Single-Use vs Reusable Catheters for Intermittent Catheterization in Patients With Urinary Retention: The COMPaRE Randomized Clinical Trial (JAMA Netw Open 2026) – UroToday
• Review of the European Association of Urology (EAU) Congress 2026 – European Medical Journal
• Research Highlights Diet and Hormone Therapy Advances in Preventing Recurrent UTIs in Women – AUA basın bülteni