Mesane kanseri nedir?
Mesane kanseri, idrarın depolandığı kesenin (mesanenin) iç yüzeyini döşeyen hücrelerden gelişen kötü huylu bir tümördür. Vakaların büyük çoğunluğu bu iç yüzeyi oluşturan ürotelyal hücrelerden kaynaklanır; bu nedenle ürotelyal karsinom olarak da adlandırılır. Erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür ve çoğunlukla 60 yaş üzerinde ortaya çıkar. Daha nadir olmakla birlikte genç yaşlarda da görülebilir.
Tedaviyi belirleyen en önemli konu, tümörün mesane duvarındaki derinliğidir:
- Kasa ilerlememiş (yüzeyel) mesane tümörleri: Tanı anında hastaların büyük bölümü bu gruptadır. Tümör, kapalı yöntemle çıkarılabilir ve mesane korunur.
- Kasa ilerlemiş (kas invaziv) mesane tümörleri: Tümör mesanenin kas tabakasına ulaşmıştır. Daha kapsamlı tedavi gerektirir.
Risk faktörleri
Sigara, mesane kanseri için bilinen en önemli risk faktörüdür. Sigaradaki kanserojen maddeler idrarla atılırken mesane duvarıyla uzun süre temas eder. Sigarayı bırakmak, riski zaman içinde azaltır ve tedavi gören hastalarda da önerilir.
Diğer risk faktörleri şunlardır:
- Boya, kauçuk, deri ve kimya sanayisi gibi bazı mesleklerde aromatik amin türü kimyasallara uzun süreli maruz kalma
- Daha önce pelvik bölgeye ışın tedavisi almış olmak
- Bazı kemoterapi ilaçları
- İleri yaş ve erkek cinsiyet
Mesane kanseri belirtileri
En sık ve en önemli belirti idrarda ağrısız kanamadır (hematüri). İdrar pembe, kırmızı veya kola rengine dönebilir. Kanama bir kez görülüp günlerce, hatta haftalarca kaybolabilir; bu durum sorunun geçtiği anlamına gelmez. Bazen kanama gözle görülmez ve yalnızca idrar tahlilinde saptanır.
Daha az sıklıkla şu yakınmalar da görülebilir:
- Sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissi
- İdrar yaparken yanma (enfeksiyon bulunmadığı halde)
- İleri evrelerde böğür veya kasık ağrısı
Bu belirtilerin çoğu idrar yolu enfeksiyonu veya prostat büyümesi gibi daha sık görülen durumlarda da ortaya çıkabilir. Bu nedenle panik yerine planlı bir ürolojik değerlendirme doğru yaklaşımdır.
Tanı nasıl konur?
- İdrar tahlili ve idrar kültürü: Kanamanın varlığını doğrular, enfeksiyonu dışlar.
- İdrar sitolojisi: İdrarda kanser hücresi aranır; özellikle yüksek dereceli tümörlerin saptanmasına yardımcı olur.
- Görüntüleme: Ultrasonografi ilk basamak olabilir. Gözle görülen kanaması olan hastalarda böbrekleri ve idrar kanallarını da değerlendirmek için genellikle BT ürografi önerilir.
- Sistoskopi: İdrar kanalından ince bir kamerayla mesanenin içi doğrudan incelenir. Mesane tümörü tanısında temel yöntemdir ve çoğunlukla lokal uyuşturucu jel ile yapılır.
Mesane kanseri tedavisi
Tedavi; tümörün derinliği, derecesi, sayısı, boyutu ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek kişiye özel planlanır.
TUR-M (kapalı yöntemle mesane tümörü ameliyatı)
Mesane tümöründe ilk cerrahi adım genellikle transüretral mesane tümörü rezeksiyonudur (TUR-M). Spinal veya genel anestezi altında, idrar kanalından ilerletilen bir endoskopla tümör mesane duvarından çıkarılır. Ciltte kesi yoktur. TUR-M hem tanı hem tedavi amacı taşır: Çıkarılan dokunun patolojik incelemesi, tümörün tipini, derecesini ve kas tabakasına ulaşıp ulaşmadığını gösterir. Bazı hastalarda birkaç hafta sonra ikinci bir kontrol rezeksiyonu (re-TUR) gerekebilir.
Mesane içi tedaviler (BCG ve kemoterapi)
Kasa ilerlememiş tümörlerde tekrarlama ve ilerleme riskini azaltmak için mesane içine ilaç uygulanabilir:
- Tek doz mesane içi kemoterapi: Düşük riskli tümörlerde ameliyattan kısa süre sonra uygulanabilir.
- BCG tedavisi: Orta ve yüksek riskli tümörlerde öne çıkar. Genellikle haftalık altı uygulamalık bir başlangıç kürünü, risk grubuna göre aylar ile yıllar arasında süren idame dozları izler.
Bu tedaviler ince bir sonda ile mesaneye verilir; ayaktan uygulanır. Geçici idrar yanması ve sık idrara çıkma sık görülen yan etkilerdir.
Radikal sistektomi ve idrar yolunun yeniden oluşturulması
Kasa ilerlemiş tümörlerde ve mesane içi tedaviye yanıt vermeyen bazı yüksek riskli tümörlerde radikal sistektomi, yani mesanenin çevre lenf bezleriyle birlikte çıkarılması gündeme gelir. Uygun hastalarda ameliyat öncesinde kemoterapi verilmesi önerilir. Mesane çıkarıldıktan sonra idrar için yeni bir yol oluşturulur (üriner diversiyon):
- İleal konduit: Bağırsaktan hazırlanan kısa bir kanalla idrar, karın cildindeki bir açıklıktan dışarıdaki torbaya aktarılır.
- Ortotopik yeni mesane (neobladder): Uygun hastalarda bağırsaktan hazırlanan bir kese idrar kanalına bağlanır ve idrar yoldan yapılır.
Seçilmiş hastalarda mesaneyi koruyan, TUR-M, kemoterapi ve radyoterapinin birlikte uygulandığı tedaviler de bir seçenek olabilir. İleri evre hastalıkta tedavi, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisi ile birlikte planlanır.
Tedavi sonrası süreç ve olası riskler
TUR-M sonrasında idrar sondası genellikle birkaç gün içinde çıkarılır ve hastalar kısa sürede taburcu olur. İlk günlerde idrarda hafif kanama ve yanma görülebilir; bol sıvı alımı bu dönemde yardımcı olur. Nadiren ameliyat sonrası kanama veya mesane duvarında delinme gibi komplikasyonlar gelişebilir; bu durumlar genellikle sonda süresinin uzatılmasıyla yönetilir.
Mesane içi BCG tedavisinde idrar yanması, sık idrara çıkma ve hafif ateş gibi geçici yan etkiler sık görülür. Yüksek ateş, titreme veya birkaç günden uzun süren halsizlik gelişirse vakit kaybetmeden hekime bilgi verilmelidir.
Radikal sistektomi büyük bir ameliyattır ve hastanede kalış süresi daha uzundur. Ameliyat öncesinde yeni idrar yolunun bakımı, beslenme ve iyileşme süreci hasta ve yakınlarıyla ayrıntılı olarak konuşulur; hastanın bu sürece hazırlanması iyileşmeyi kolaylaştırır.
Tedavi sonrası takip
Kasa ilerlememiş mesane tümörleri tekrarlama eğilimi gösterebildiği için düzenli takip, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. İlk kontrol sistoskopisi genellikle TUR-M’den yaklaşık 3 ay sonra yapılır. Sonraki kontrollerin sıklığı risk grubuna göre değişir:
- Düşük riskli tümörlerde kontroller daha seyrek aralıklarla yapılır.
- Yüksek riskli tümörlerde ilk yıllarda yaklaşık 3 ayda bir sistoskopi ve idrar sitolojisi yapılır; aralıklar zamanla uzatılır. Böbrek ve idrar kanallarının da belirli aralıklarla görüntülenmesi önerilir.
Takip sırasında yeniden idrarda kanama fark edilirse kontrol tarihi beklenmeden hekime başvurulmalıdır. Sigarayı bırakmak, takip döneminde de önerilen en önemli yaşam tarzı değişikliğidir.
Bursa’da mesane kanseri değerlendirmesi
Op. Dr. Mücahit Kabar, üroloji uzmanlık eğitimini Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği’nde tamamlamıştır. Avrasya Üroonkoloji Derneği üyesidir ve 18 yaşında nadir görülen bir mesane ürotelyal kanseri olgusunu ele alan bilimsel yayını bulunmaktadır. Bursa Nilüfer’de Özel Jimer Hastanesi ve Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi’nde idrarda kanama ve mesane tümörü şüphesi olan hastaları muayene etmektedir. Randevu bilgileri için iletişim sayfasını inceleyebilirsiniz.
