İşeme günlüğü nedir, ürolog neden ister?
İşeme günlüğü (sıklık-hacim çizelgesi), gün boyunca ne kadar sıvı aldığınızı, kaç kez ve ne kadar idrar yaptığınızı, sıkışma ve idrar kaçırma olaylarını saat saat kaydettiğiniz basit bir tablodur. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzları, sık idrara çıkma, sıkışma veya gece idrara kalkma (noktüri) şikâyeti olan erkeklerde ve idrar kaçırma şikâyeti olan kadınlarda en az 3 günlük günlük tutulmasını önerir. İngiltere’deki NICE kılavuzları da ilk değerlendirmede bu çizelgeyi ister.
Günlük, muayenede hatırlamaya dayalı tahminlerin yerine gerçek rakamlar koyar. Şikâyetin mesanenin az idrar tutabilmesinden mi, fazla sıvı alımından mı, yoksa geceleri fazla idrar üretilmesinden mi kaynaklandığını ayırt etmeye yardımcı olur. Tedavinin etkisini izlemek için de aynı tablo daha sonra yeniden kullanılabilir.
İşeme günlüğü nasıl doldurulur?
- Mümkünse biri iş, biri tatil günü olacak şekilde 3 gün seçin; günlerin art arda olması gerekmez.
- Her gün sabah kalktığınızda başlar, ertesi sabah kalktığınızda biter. İlk sabah kalkınca yaptığınız idrarı kaydetmeden başlayın; ertesi sabahki ilk idrarı o günün son satırına “Ertesi sabah ilk idrar” olarak yazın.
- Her idrarı ml çizgileri olan bir ölçü kabına yapın ve miktarı yazın. Ölçemediğiniz bir idrar olursa yaklaşık miktarı yazın.
- İçtiğiniz her şeyi türü ve miktarıyla yazın: su, çay, kahve, ayran, çorba, alkol. Bir su bardağı yaklaşık 200 ml, bir çay bardağı yaklaşık 100 ml’dir.
- Sıkışma hissini 0–3 arasında puanlayın. İdrar kaçırdıysanız miktarını, o sırada ne yaptığınızı (öksürme, ayağa kalkma, eve yaklaşırken) ve ped değiştirip değiştirmediğinizi not edin.
- Uyumak için yattığınız ve sabah kalktığınız saati yazın; gece idrar için kalktığınızda o satırı “Gece” olarak işaretleyin.
- Bu günlerde alışkanlıklarınızı değiştirmeyin: amaç olağan bir gününüzü görmektir.
İşeme günlüğü sonuçları nasıl yorumlanır?
Ekrandaki özet her gün için sıvı alımını, gündüz ve gece işeme sayısını, toplam ve ortalama idrar miktarını, tek seferdeki en büyük idrarı ve gece idrar oranını hesaplar. Bu sayılar tek başına tanı koydurmaz; ürologla birlikte yorumlandığında yol gösterir:
- 24 saatlik idrar miktarı: Uluslararası Kontinans Derneği (ICS), vücut ağırlığının kilogramı başına 40 ml’yi aşan günlük idrarı aşırı idrar üretimi (poliüri) olarak tanımlar; 70 kg’lık bir kişide bu sınır yaklaşık 2,8 litredir.
- En büyük idrar miktarı: Gün içindeki en büyük tek idrar, mesanenin işlevsel kapasitesi hakkında fikir verir. Hep küçük miktarlarda ve sık idrar yapmak aşırı aktif mesane veya mesane tahrişini düşündürebilir.
- Gece idrar oranı: Gece üretilen idrarın (sabah ilk idrar dahil) 24 saatlik toplama oranıdır. ICS’ye göre bu oranın 65 yaş üstünde %33’ü, genç erişkinlerde %20’yi aşması gece fazla idrar üretimi lehinedir. Bu durumda değerlendirme mesanenin yanı sıra akşam sıvı alımı, kalp ve böbrek işlevleri, uyku apnesi ve kullanılan ilaçlara da yönelir.
- Gece işeme sayısı: Uykudan idrar için kalkmak noktüri olarak adlandırılır. Gece iki ve daha fazla kalkmak çoğu zaman uyku kalitesini ve gün içindeki enerjiyi belirgin olarak etkiler.
Günlüğü ne zaman ürologa getirmelisiniz?
Günlüğü randevunuzdan önceki günlerde doldurun. Ekranda doldurduysanız “Kayıtlarımı yazdır” düğmesiyle çıktı alın ya da kâğıt formu yanınızda getirin. Sık idrara çıkma, gece kalkma, ani sıkışma, idrar kaçırma, prostat büyümesi tedavisinin takibi ve ameliyat sonrası kontroller için günlük özellikle yararlıdır. Prostat şikâyetleriniz varsa IPSS testini de doldurmanız muayeneyi kolaylaştırır.
İdrarda kan, ateşle birlikte idrar yanması, idrar yapamama veya şiddetli yan ağrısı varsa günlüğü tamamlamayı beklemeden doktora başvurun.