İdrar kaçırma nedir?
İdrar kaçırma (üriner inkontinans), kişinin isteği dışında idrar kaybetmesidir. Birkaç damladan iç çamaşırını tamamen ıslatacak miktara kadar değişebilir. Kadınlarda daha sık görülmekle birlikte erkekleri de etkiler. Oldukça yaygın bir sorundur, ancak çoğu kişi utandığı ya da yaşlanmanın doğal bir sonucu sandığı için yıllarca hekime başvurmaz.
Oysa idrar kaçırma yaşlanmanın normal bir parçası değildir. Sosyal yaşamı, iş hayatını, uykuyu ve cinsel yaşamı olumsuz etkileyebilir; cilt tahrişine ve idrar yolu enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir. Doğru tanıyla çoğu hastada yakınmalar belirgin şekilde azaltılabilir.
Risk etkenleri
İdrar kaçırma tek bir nedene bağlı değildir; çoğu zaman birden fazla etken birlikte rol oynar. Başlıca risk etkenleri şunlardır:
- Gebelik ve normal doğum
- Menopoz sonrası hormonal değişiklikler
- Fazla kilo
- Kronik öksürük, kabızlık ve ağır kaldırma gerektiren işler
- Prostat büyümesi ve prostat ameliyatları
- Şeker hastalığı, inme, Parkinson hastalığı, multipl skleroz ve omurilik sorunları gibi sinir sistemini etkileyen hastalıklar
- İdrar söktürücüler ve bazı uyku ilaçları gibi ilaçlar
- Kafein ve alkolün fazla tüketilmesi
Geçici idrar kaçırma ise idrar yolu enfeksiyonu, kabızlık veya yeni başlanan bir ilaç gibi düzeltilebilir nedenlerle ortaya çıkabilir; bu nedenle değerlendirmede ilk olarak bu durumlar araştırılır.
İdrar kaçırma türleri
Stres tipi idrar kaçırma
Öksürme, hapşırma, gülme, ağır kaldırma veya egzersiz gibi karın içi basıncı artıran durumlarda idrar kaçmasıdır. Kadınlarda en sık görülen türdür; doğumlar, menopoz ve fazla kilo pelvik taban kaslarını ve idrar kanalını destekleyen dokuları zayıflatabilir.
Sıkışma tipi idrar kaçırma (aşırı aktif mesane)
Ani, güçlü ve ertelenemeyen bir idrara çıkma isteğiyle birlikte, tuvalete yetişemeden idrar kaçmasıdır. Sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma da genellikle eşlik eder. Bu tabloya aşırı aktif mesane denir.
Mikst tip idrar kaçırma
Stres ve sıkışma tipi idrar kaçırmanın birlikte görülmesidir. Tedavide genellikle hastayı en çok rahatsız eden yakınmadan başlanır.
Taşma tipi idrar kaçırma
Mesanenin tam boşalamaması sonucunda dolup taşarak damla damla idrar kaçmasıdır. Erkeklerde en sık nedeni prostat büyümesine bağlı tıkanıklıktır; şeker hastalığı gibi sinirleri etkileyen hastalıklar da neden olabilir. Bu durumda tıkanıklığın giderilmesi önceliklidir. Ayrıntılar için prostat büyümesi sayfasına bakabilirsiniz.
Erkeklerde idrar kaçırma
Erkeklerde idrar kaçırma en sık aşırı aktif mesane, prostat büyümesi ve prostat ameliyatları sonrası görülür. Özellikle prostat kanseri nedeniyle yapılan radikal prostatektomiden sonra idrar kaçırma görülebilir; bu yakınma çoğu hastada zamanla ve egzersizlerle azalır.
Tanı nasıl konur?
- Öykü ve muayene: İdrar kaçırmanın hangi durumlarda olduğu, sıklığı, kullanılan ped sayısı, doğumlar, geçirilmiş ameliyatlar ve kullanılan ilaçlar sorgulanır. Kadınlarda jinekolojik muayene ile sarkma (prolapsus) olup olmadığı, erkeklerde prostat muayenesi değerlendirilir.
- Mesane günlüğü: Genellikle üç gün boyunca içilen sıvı, idrara çıkma saatleri ve miktarları ile kaçırma atakları kaydedilir. Basit ama tanıya çok katkı sağlayan bir yöntemdir.
- İdrar tahlili: Enfeksiyon veya idrarda kan gibi durumları dışlamak için yapılır.
- İşeme sonrası idrar ölçümü: Ultrasonla mesanede kalan idrar miktarı ölçülür; taşma tipi idrar kaçırmanın ayırt edilmesine yardımcı olur.
- Ürodinami: Tanının net olmadığı, daha önce ameliyat geçirmiş veya cerrahi planlanan seçilmiş hastalarda mesanenin dolma ve boşalma işlevini ayrıntılı değerlendiren bir testtir. Her hastada gerekmez.
İdrar kaçırma tedavi yöntemleri
Tedavi, idrar kaçırmanın türüne, şiddetine ve hastanın beklentilerine göre muayene sonrası kişiye özel planlanır. Genellikle en basit ve en az girişimsel yöntemlerle başlanır.
Yaşam tarzı düzenlemeleri ve mesane eğitimi
Fazla kiloların verilmesi, kafein ve gazlı içeceklerin azaltılması, sıvı alımının gün içine dengeli dağıtılması, kabızlığın tedavisi ve sigaranın bırakılması yakınmaları azaltabilir. Mesane eğitiminde idrara çıkma aralıkları planlı şekilde uzatılarak mesanenin daha fazla idrar tutması sağlanır; özellikle aşırı aktif mesanede etkilidir.
Pelvik taban egzersizleri
Halk arasında Kegel egzersizi olarak da bilinen bu çalışmalar, idrar kanalını destekleyen kasları güçlendirir. Stres tipi ve mikst tip idrar kaçırmada ilk basamak tedavidir. Etkili olması için kasların doğru tanınması ve egzersizlerin en az birkaç ay düzenli yapılması gerekir; mümkünse bir fizyoterapist eşliğinde öğrenilmesi önerilir.
İlaç tedavisi
Aşırı aktif mesanede mesane kasını gevşeten antimuskarinik ilaçlar veya beta-3 agonist ilaçlar kullanılabilir. Antimuskarinik ilaçlar ağız kuruluğu ve kabızlık gibi yan etkilere yol açabilir; ileri yaştaki hastalarda ilaç seçimi daha dikkatli yapılır. İlacın etkisi genellikle birkaç hafta içinde değerlendirilir.
Mesaneye botoks enjeksiyonu
İlaçlardan yeterli yarar görmeyen veya ilaçları tolere edemeyen aşırı aktif mesane hastalarında, mesane duvarına endoskopik yolla botulinum toksini (botoks) enjekte edilebilir. Etkisi zamanla azaldığı için aylar sonra tekrarlanması gerekebilir. Bazı hastalarda geçici olarak mesanenin tam boşalamaması gelişebilir ve aralıklı sonda kullanımı gerekebilir; bu nedenle hasta önceden bilgilendirilir.
Kadınlarda askı ameliyatı (TOT, TVT)
Egzersizlerden yeterli yarar görmeyen stres tipi idrar kaçırması olan kadınlarda, idrar kanalının altına yerleştirilen ince bir askı bandıyla (orta üretral askı) idrar kanalı desteklenir. TOT ve TVT, bu bandın yerleştirilme yoluna göre adlandırılan yöntemlerdir. İşlem vajinal yoldan küçük kesilerle yapılır ve hastanede kalış süresi genellikle kısadır.
Erkeklerde cerrahi seçenekler
Prostat ameliyatı sonrası kalıcı ve günlük yaşamı etkileyen idrar kaçırmada, egzersizlere rağmen düzelme olmazsa genellikle ameliyattan en az 6–12 ay sonra cerrahi değerlendirilir. Hafif ve orta düzeydeki idrar kaçırmada erkek askı ameliyatı, daha belirgin idrar kaçırmada ise yapay üriner sfinkter uygun seçenekler arasında yer alır.
Riskler ve takip
Her tedavinin kendine özgü yan etkileri vardır. Askı ameliyatlarından sonra idrar yapmada geçici zorlanma, enfeksiyon veya seyrek olarak bandın vajen ya da idrar yoluna ilişkin sorunları görülebilir. Yapay üriner sfinkterde zamanla cihazın mekanik sorunları veya enfeksiyon nedeniyle yeniden ameliyat gerekebilir. Tüm hastalarda düzenli kontrollerle tedavinin etkisi değerlendirilir ve gerekirse tedavi basamakları değiştirilir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
İdrar kaçırma günlük yaşamınızı, uykunuzu veya sosyal ilişkilerinizi etkiliyorsa, ped kullanmak zorunda kalıyorsanız değerlendirme için beklemeye gerek yoktur. İdrar kaçırmaya idrarda kan, idrar yaparken ağrı, sık tekrarlayan enfeksiyonlar, idrar yapmada zorlanma ya da bacaklarda güçsüzlük, uyuşma gibi belirtiler eşlik ediyorsa daha kısa sürede muayene olunması önerilir.
Bursa’da idrar kaçırma değerlendirmesi
Op. Dr. Mücahit Kabar, üroloji uzmanlık eğitimini Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği’nde tamamlamıştır. Bursa Nilüfer’de Özel Jimer Hastanesi ve Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi’nde kadın ve erkeklerde idrar kaçırma ve aşırı aktif mesane şikâyeti olan hastaları muayene etmektedir. Randevu bilgileri için iletişim sayfasını inceleyebilirsiniz.
