Ana Sayfa
Üroloji Sözlüğü

Üroloji sözlüğü.

Ürolojide en sık karşılaşılan terimlerin kısa ve anlaşılır açıklamaları.

A

Adrenalektomi · Sürrenalektomi, Böbreküstü bezi ameliyatı: Adrenalektomi, sürrenal (böbreküstü) bezinin ameliyatla çıkarılmasıdır. Hormon salgılayan veya büyüklüğü ve görüntüleme özellikleri nedeniyle kanser şüphesi taşıyan sürrenal tümörlerinde uygulanır. Çoğunlukla laparoskopik yöntemle yapılır; bazı hormon salgılayan tümörlerde ameliyat öncesi özel ilaç hazırlığı gerekir. İlgili sayfa: Sürrenal (Böbrek Üstü Bezi) Tümörleri
Aşırı aktif mesane · AAM, Sıkışma tipi idrar kaçırma, Urge inkontinans: Aşırı aktif mesane, ani ve ertelenmesi güç idrar yapma isteği (sıkışma) ile karakterize bir durumdur; sıklıkla sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma eşlik eder, bazen idrar kaçırma görülür. Tanı için idrar yolu enfeksiyonu ve diğer nedenlerin dışlanması gerekir. Tedavide mesane eğitimi, sıvı düzenlemesi, pelvik taban egzersizleri ve ilaçlar ilk basamaktır; yanıt alınamayan hastalarda mesaneye botulinum toksini veya sinir uyarımı tedavileri uygulanabilir. İlgili sayfa: İdrar Kaçırma (Üriner İnkontinans)
Azospermi · Menide sperm olmaması: Azospermi, menide hiç sperm bulunmamasıdır ve tanı için santrifüj edilmiş en az iki ayrı meni örneğinde sperm görülmemesi gerekir. Sperm kanallarında tıkanıklığa bağlı (obstrüktif) veya testiste sperm üretiminin bozulmasına bağlı (non-obstrüktif) olabilir. Hormon ve genetik testlerle nedeni araştırılır; birçok hastada mikro-TESE gibi yöntemlerle testisten sperm elde edilebilir. İlgili sayfa: Erkek Kısırlığı (İnfertilite)

B

BCG tedavisi · Mesane içi BCG, İntravezikal BCG: BCG tedavisi, zayıflatılmış bir tüberküloz bakterisinin sonda yoluyla mesane içine verildiği ve bağışıklık sistemini mesane tümörüne karşı uyaran bir tedavidir. Kas tabakasına ilerlememiş, orta ve yüksek riskli mesane kanserinde TUR-M sonrası tekrarlama ve ilerleme riskini azaltmak için kullanılır. Haftalık başlangıç kürünü genellikle belirli aralıklarla idame dozları izler. İlgili sayfa: Mesane Kanseri
Bipolar prostat enükleasyonu · B-TUEP, Bipolar enükleasyon, TUEP: Bipolar prostat enükleasyonu, bipolar enerji kullanılarak büyümüş prostat dokusunun kapsülünden bütün halinde ayrıldığı ve mesaneden parçalanarak çıkarıldığı endoskopik ameliyattır. Lazer enükleasyonuna benzer şekilde orta ve büyük prostatlarda uygulanabilir. Kesi yapılmaz ve dokunun tamamına yakını patolojik incelemeye gönderilebilir. İlgili sayfa: Prostat Büyümesi (BPH) Tedavisi
Böbrek: Böbrekler, belin iki yanında yer alan ve kanı süzerek idrar üreten fasulye şeklindeki organlardır. Vücudun su ve tuz dengesini, kan basıncını ve kan yapımını düzenleyen hormonların üretimine katkıda bulunurlar. Üretilen idrar böbrek havuzunda (pelvis) toplanıp üreter yoluyla mesaneye iletilir.
Böbrek kanseri · Renal hücreli karsinom, Böbrek tümörü: Böbrek kanseri, en sık renal hücreli karsinom tipinde görülen ve böbrek dokusundan gelişen kötü huylu tümördür. Günümüzde çoğu, başka bir nedenle yapılan ultrason veya tomografide tesadüfen saptanır; sigara, şişmanlık ve yüksek tansiyon risk faktörleridir. Tedavi çoğunlukla cerrahidir ve uygun hastalarda böbrek koruyucu parsiyel nefrektomi tercih edilir. İlgili sayfa: Böbrek Kanseri (Böbrek Tümörü)
BPH · Benign prostat hiperplazisi, İyi huylu prostat büyümesi: BPH, yaşla birlikte prostatın kanser dışı nedenlerle büyümesidir. Büyüyen prostat üretrayı daraltarak idrar akımında zayıflama, zor ve kesik kesik idrar yapma, sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma gibi belirtilere yol açabilir. Tedavi; yaşam tarzı önerileri ve ilaçlardan TURP veya HoLEP gibi ameliyatlara kadar belirtilerin şiddetine göre seçilir. İlgili sayfa: Prostat Büyümesi (BPH) Tedavisi

D

Dizüri · Ağrılı idrar yapma, İdrarda yanma: Dizüri, idrar yaparken yanma, sızı veya ağrı hissedilmesidir. En sık nedeni idrar yolu enfeksiyonudur; prostatit, üretrit, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve taşlar da dizüriye yol açabilir. Ateş, yan ağrısı veya idrarda kan eşlik ediyorsa gecikmeden hekime başvurulmalıdır. İlgili sayfa: İdrar Yolu Enfeksiyonu
DJ stent · Double-J stent, Üreter stenti, Çift J kateter: DJ stent, böbrek ile mesane arasına yerleştirilen, iki ucu kıvrık ince ve yumuşak bir tüptür. Taş ameliyatları sonrasında veya taş, darlık ya da bası nedeniyle tıkanmış üreterde idrar akışını sağlamak için geçici olarak takılır. Kalıcı değildir; hekimin belirlediği sürede çıkarılması veya değiştirilmesi gerekir, aksi halde üzerinde taş oluşabilir. İlgili sayfa: Böbrek Taşı Tedavisi

E

Enürezis · Gece altını ıslatma, Gece işeme, Noktürnal enürezis: Enürezis, 5 yaşını geçmiş bir çocuğun uyku sırasında istemsiz olarak altını ıslatmasıdır. Sıklıkla ailesel yatkınlık, gece fazla idrar üretimi, derin uyku ve küçük mesane kapasitesiyle ilişkilidir; çocuğun kontrolünde olan bir durum değildir. Tedavide sıvı ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi, alarm tedavisi ve gerektiğinde ilaç kullanılır; gündüz yakınmaları eşlik ediyorsa ayrıntılı değerlendirme gerekir. İlgili sayfa: Çocuk Ürolojisi
Epididim · Epididimis, Yan testis: Epididim, her testisin arka üst kısmına yapışık, kıvrımlı ince bir kanaldır. Testiste üretilen spermler burada olgunlaşır ve depolanır. İltihaplanması (epididimit) torbada ağrı ve şişliğe yol açabilir.
Erektil disfonksiyon · Sertleşme sorunu, Ereksiyon bozukluğu, İktidarsızlık: Erektil disfonksiyon, tatmin edici bir cinsel ilişki için yeterli sertleşmenin sağlanamaması veya sürdürülememesidir. Damar sağlığıyla yakından ilişkilidir; şeker hastalığı, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ve sigara başlıca risk faktörleridir ve kalp-damar hastalıklarının erken bir işareti olabilir. Tedavide yaşam tarzı değişiklikleri, ağızdan alınan ilaçlar, penis içine iğne tedavileri ve ileri durumlarda penil protez seçenekleri bulunur. İlgili sayfa: Sertleşme Sorunu (Erektil Disfonksiyon)
Erken boşalma · Prematür ejakülasyon, Erken ejakülasyon: Erken boşalma, boşalmanın kişinin veya partnerin isteğinden önce, çok kısa sürede ve kontrol edilemeden gerçekleşmesi ve bunun sıkıntı yaratmasıdır. Cinsel yaşamın başından beri süren (yaşam boyu) veya sonradan ortaya çıkan (edinsel) tipleri vardır; edinsel tip erektil disfonksiyon, prostatit veya tiroid sorunlarıyla ilişkili olabilir. Tedavide davranışsal teknikler, cinsel terapi, ilaçlar ve lokal uygulanan uyuşturucu ürünler kullanılır. İlgili sayfa: Erken Boşalma
ESWL · Ekstrakorporeal şok dalga litotripsi, SWL, Taş kırma: ESWL, vücut dışından odaklanan şok dalgalarıyla böbrek veya üreter taşlarının kırıldığı, kesi ve endoskop gerektirmeyen bir tedavi yöntemidir. Kırılan taş parçaları sonraki günlerde idrarla atılır. Taşın büyüklüğü, yeri, sertliği ve hastanın vücut yapısı başarıyı etkiler; gebelikte ve bazı kanama bozukluklarında uygulanmaz. İlgili sayfa: Böbrek Taşı Tedavisi

F

Fimozis · Sünnet derisi darlığı: Fimozis, sünnet derisinin dar olması nedeniyle penis başının üzerinden geriye sıyrılamamasıdır. Küçük çocuklarda sünnet derisinin açılmaması doğal (fizyolojik) bir durumdur ve zorla geri çekilmemelidir. İdrar yaparken balonlaşma, tekrarlayan enfeksiyon veya yara izine bağlı (patolojik) fimoziste kortizonlu krem tedavisi veya sünnet önerilebilir. İlgili sayfa: Sünnet (Çocuk ve Yetişkin Sünneti)

G

Gonore · Bel soğukluğu, Belsoğukluğu, Gonokok enfeksiyonu: Gonore, Neisseria gonorrhoeae bakterisinin neden olduğu ve cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Erkeklerde genellikle idrar yaparken yanma ve üretradan sarı-yeşil akıntı ile kendini gösterir; kadınlarda çoğu zaman belirti vermeyebilir. Antibiyotiklerle tedavi edilir, partnerin de tedavi edilmesi gerekir; tedavi edilmezse epididimit, kısırlık ve üretra darlığına yol açabilir.

H

Hematüri · İdrarda kan: Hematüri, idrarda kan bulunmasıdır; idrar gözle görülür şekilde kırmızı-kahverengi olabilir ya da kan yalnızca idrar tahlilinde saptanabilir. Taş, enfeksiyon ve prostat büyümesi gibi nedenlerin yanında mesane veya böbrek tümörlerinin de belirtisi olabilir. Özellikle ağrısız ve gözle görülen hematüri, ultrason, tomografi ve sistoskopi ile araştırılmalıdır. İlgili sayfa: Sistoskopi (Mesane Endoskopisi)
Hidronefroz · Böbrekte büyüme, Böbrek şişmesi, Toplayıcı sistem genişlemesi: Hidronefroz, idrarın böbrekten akışının engellenmesi veya geri kaçması sonucu böbreğin toplayıcı sisteminin genişlemesidir. Taş, üreteropelvik bileşke darlığı, vezikoüreteral reflü, prostat büyümesi ve tümörler başlıca nedenleri arasındadır. Genellikle ultrasonla saptanır; tedavi altta yatan nedene yöneliktir.
Hidrosel · Su fıtığı, Testis etrafında sıvı birikimi: Hidrosel, testisi saran zarlar arasında sıvı birikmesi sonucu torbada ağrısız şişlik oluşmasıdır. Bebeklerde sık görülür ve çoğu ilk yıl içinde kendiliğinden geriler; erişkinlerde ise genellikle kalıcıdır. Altta yatan bir nedenin dışlanması için ultrasonla değerlendirilir; büyük veya rahatsızlık veren hidrosellerde ameliyat önerilir. İlgili sayfa: Hidrosel (Su Fıtığı)
Hipospadias: Hipospadias, idrar deliğinin penisin ucunda değil, alt yüzünde herhangi bir noktada açıldığı doğumsal bir durumdur. Sıklıkla sünnet derisinin yalnızca üst tarafta bulunması ve penis eğriliği eşlik eder. Onarım genellikle bebeklik döneminde yapılır; sünnet derisi onarımda kullanılabileceği için öncesinde sünnet yapılmamalıdır. İlgili sayfa: Çocuk Ürolojisi
HoLEP · Holmiyum lazer prostat enükleasyonu: HoLEP, holmiyum lazer kullanılarak büyümüş prostat dokusunun kapsülünden ayrılıp mesaneye itildiği ve orada parçalanarak çıkarıldığı kapalı prostat ameliyatıdır. Prostat büyüklüğünden bağımsız olarak, çok büyük prostatlarda da açık ameliyata alternatif olarak uygulanabilir. Kesi gerektirmez; geriye boşalma ameliyattan sonra sık görülür. İlgili sayfa: Prostat Büyümesi (BPH) Tedavisi

İ

İdrar kültürü · İdrar kültür-antibiyogram: İdrar kültürü, idrar örneğinin laboratuvarda bekletilerek enfeksiyona neden olan bakterinin üretildiği ve hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunun (antibiyogram) belirlendiği testtir. Enfeksiyonun doğru tanısı ve uygun antibiyotik seçimi için önemlidir. Örneğin, dış genital bölge temizlendikten sonra orta akım idrarından steril bir kaba alınması gerekir. İlgili sayfa: İdrar Yolu Enfeksiyonu
İdrar retansiyonu · İdrar tutulması, Glob vezikale: İdrar retansiyonu, mesanenin idrarla dolu olmasına rağmen tam veya yeterli boşaltılamamasıdır. Ani gelişen (akut) retansiyon, alt karında ağrı ve hiç idrar yapamama ile kendini gösterir ve sonda takılmasını gerektiren acil bir durumdur. Erkeklerde en sık nedeni prostat büyümesidir; bazı ilaçlar, kabızlık ve sinir sistemi hastalıkları da neden olabilir. İlgili sayfa: Prostat Büyümesi (BPH) Tedavisi
İdrar yolu enfeksiyonu · İYE, Sistit, Piyelonefrit: İdrar yolu enfeksiyonu, idrar yollarının çoğunlukla bakterilerle enfekte olmasıdır; mesaneyle sınırlı olana sistit, böbreğe ulaşmış olana piyelonefrit denir. Sistit idrarda yanma, sık ve acil idrara çıkma ile; piyelonefrit ise ateş, titreme ve yan ağrısıyla kendini gösterir. Tanıda idrar tahlili ve kültürü kullanılır; tekrarlayan enfeksiyonlarda taş veya tıkanıklık gibi altta yatan nedenler araştırılır. İlgili sayfa: İdrar Yolu Enfeksiyonu
İnmemiş testis · Kriptorşidizm, Torbaya inmemiş testis: İnmemiş testis, testisin doğumdan sonra torbaya (skrotum) inmeyip kasık kanalında veya karın içinde kalmasıdır. Bir kısmı ilk aylarda kendiliğinden inebilir; inmeyen testislerde kısırlık ve testis kanseri riskini azaltmak ve takibi kolaylaştırmak için ameliyat (orşiopeksi) önerilir. Hormon tedavisi testisin inmesini sağlamada rutin olarak önerilmez. İlgili sayfa: Çocuk Ürolojisi

K

Kalsiyum okzalat taşı · Kalsiyum oksalat taşı: Kalsiyum okzalat taşı, en sık görülen böbrek taşı türüdür. Yetersiz sıvı alımı, idrarda kalsiyum veya okzalat artışı ve idrarda taş oluşumunu engelleyen sitratın azalması oluşumunu kolaylaştırır. Korunmada bol sıvı alımı, tuz ve hayvansal protein kısıtlaması ve normal miktarda kalsiyum alımı önerilir; kalsiyumu tamamen kesmek önerilmez. İlgili sayfa: Böbrek Taşı Tedavisi
Kondilom · Genital siğil, Kondiloma akuminata, HPV siğili: Kondilom, insan papilloma virüsünün (HPV) düşük riskli tiplerinin neden olduğu, genital ve anal bölgede görülen siğillerdir. Cinsel temasla bulaşır ve tedaviden sonra tekrarlayabilir. Tedavide krem tedavileri, dondurma (kriyoterapi), koterizasyon veya cerrahi çıkarma uygulanabilir; HPV aşısı korunmaya yardımcı olur. İlgili sayfa: Genital Siğil (Kondilom) Tedavisi
Kontrastsız BT · İlaçsız tomografi, Düşük doz BT, Taş protokolü BT: Kontrastsız bilgisayarlı tomografi, damardan ilaç verilmeden çekilen ve böbrek, üreter ve mesane taşlarını göstermede en güvenilir kabul edilen görüntüleme yöntemidir. Taşın boyutunu, yerini ve yoğunluğunu (sertliğine dair fikir veren Hounsfield değeri) belirleyerek tedavi seçimine yardımcı olur. Radyasyonu azaltmak için uygun hastalarda düşük doz protokoller kullanılır. İlgili sayfa: Böbrek Taşı Tedavisi

L

Laparoskopi · Kapalı ameliyat, Laparoskopik cerrahi: Laparoskopi, karın duvarında açılan birkaç küçük delikten kamera ve ince aletler girilerek yapılan cerrahi yöntemdir. Ürolojide böbrek, sürrenal bez, prostat ve üreter ameliyatlarında kullanılır. Büyük kesiye göre genellikle daha az ağrı, daha küçük yara izi ve daha hızlı iyileşme sağlar. İlgili sayfa: Laparoskopik (Kapalı) Ürolojik Cerrahi

M

Mesane · İdrar kesesi, Sidik torbası: Mesane, alt karında yer alan ve böbreklerden gelen idrarı depolayan kaslı, esnek bir organdır. Dolduğunda sinir sistemine sinyal göndererek idrara çıkma isteği oluşturur ve kası kasılarak idrarı üretraya boşaltır.
Mesane kanseri · Mesane tümörü, Ürotelyal karsinom: Mesane kanseri, mesanenin iç yüzeyini döşeyen hücrelerden gelişen kötü huylu tümördür ve en önemli risk faktörü sigara kullanımıdır. En sık belirtisi ağrısız, gözle görülen idrarda kandır. Tanı sistoskopi ve TUR-M ile konur; tümörün kas tabakasına ilerleyip ilerlemediği tedavi seçimini belirler. İlgili sayfa: Mesane Kanseri
Mikro-TESE · Mikrodiseksiyon TESE, Mikrocerrahi testisten sperm elde etme: Mikro-TESE, ameliyat mikroskobu altında testis dokusunun incelenerek sperm üretimi olması muhtemel kanalcıkların bulunup çıkarıldığı ameliyattır. Özellikle tıkanıklığa bağlı olmayan (non-obstrüktif) azospermide tercih edilen yöntemdir. Elde edilen spermler tüp bebek (ICSI) tedavisinde kullanılabilir veya dondurularak saklanabilir. İlgili sayfa: Erkek Kısırlığı (İnfertilite)
Multiparametrik prostat MR · mpMR, Prostat MR, PI-RADS: Multiparametrik prostat MR, prostatı farklı görüntüleme dizileriyle ayrıntılı inceleyen bir manyetik rezonans tetkikidir. Bulgular PI-RADS adı verilen bir puanlama sistemiyle raporlanır ve kanser şüphesi taşıyan alanların yerini gösterir. Güncel kılavuzlar, PSA yüksekliğinde biyopsi öncesinde MR yapılmasını ve şüpheli alanlardan hedefe yönelik biyopsi alınmasını önerir. İlgili sayfa: Prostat Kanseri

N

Nefrostomi · Perkütan nefrostomi, Böbrek drenaj kateteri: Nefrostomi, ultrason veya floroskopi eşliğinde belden doğrudan böbreğe yerleştirilen ve idrarı dışarıdaki bir torbaya boşaltan ince bir kateterdir. Tıkanmış ve özellikle enfekte böbreğin acil olarak rahatlatılmasında, ayrıca PNL ameliyatı sonrasında kullanılabilir. Genellikle geçici bir çözümdür. İlgili sayfa: Böbrek Taşı Tedavisi
Noktüri · Gece idrara kalkma, Gece işeme: Noktüri, gece uykudan idrar yapmak için bir veya daha fazla kez uyanmaktır. Prostat büyümesi, aşırı aktif mesane, gece fazla idrar üretimi, akşam fazla sıvı alımı, kalp yetmezliği ve uyku apnesi gibi pek çok nedeni olabilir. Değerlendirmede işeme günlüğü tutmak nedeni ayırt etmeye yardımcı olur. İlgili sayfa: Prostat Büyümesi (BPH) Tedavisi

O

Orşiopeksi · İnmemiş testis ameliyatı, Orşidopeksi: Orşiopeksi, torbaya inmemiş testisin bulunarak skrotum içine indirildiği ve sabitlendiği ameliyattır. Testisin gelişimini ve sperm üretim potansiyelini korumak için genellikle 6–18 ay arasında yapılması önerilir. Ameliyat aynı zamanda testisin muayeneyle takibini kolaylaştırır. İlgili sayfa: Çocuk Ürolojisi

P

Parmakla rektal muayene · PRM, Rektal tuşe, Dijital rektal muayene: Parmakla rektal muayene, hekimin eldivenli ve kayganlaştırılmış parmağını makattan nazikçe ilerleterek prostatın büyüklüğünü, kıvamını ve yüzeyini değerlendirmesidir. Kısa süren ve genellikle ağrısız bir muayenedir. Prostatta sertlik veya nodül saptanması, PSA normal olsa bile ileri tetkik gerektirebilir. İlgili sayfa: Prostat Kanseri
Parsiyel nefrektomi · Böbrek koruyucu cerrahi, Kısmi nefrektomi: Parsiyel nefrektomi, böbrekteki tümörün çevresindeki sağlam bir doku payıyla birlikte çıkarıldığı ve böbreğin geri kalanının korunduğu ameliyattır. Böbrek fonksiyonunu korumak amacıyla, teknik olarak uygun olan küçük böbrek tümörlerinde kılavuzlarca öncelikli olarak önerilir. Açık, laparoskopik veya robot yardımlı yapılabilir. İlgili sayfa: Böbrek Kanseri (Böbrek Tümörü)
Penil protez · Penis protezi, Şişirilebilir penil protez: Penil protez, penisin içindeki sertleşme dokusuna yerleştirilen ve isteğe bağlı sertleşme sağlayan bir cihazdır. Şişirilebilir (hidrolik) ve bükülebilir (yarı sert) tipleri bulunur. İlaç ve diğer tedavilere yanıt vermeyen veya bunları kullanamayan ileri erektil disfonksiyonda bir seçenektir. İlgili sayfa: Penil Protez (Mutluluk Çubuğu)
Peyronie hastalığı · Penis eğriliği, Penil fibrozis: Peyronie hastalığı, penisin sertleşme dokusunu saran zarda (tunika albuginea) sert, fibröz bir plak oluşması ve buna bağlı olarak sertleşme sırasında penisin eğrilmesi, kısalması veya ağrımasıdır. Hastalık genellikle ağrılı aktif bir dönemle başlar, ardından plak ve eğrilik sabitlenir. Tedavi hastalığın dönemine göre planlanır; sabitlenmiş ve cinsel ilişkiyi engelleyen eğriliklerde cerrahi düzeltme uygulanabilir. İlgili sayfa: Peyronie Hastalığı (Penis Eğriliği)
Piyeloplasti · Pyeloplasti, Böbrek havuzu onarımı: Piyeloplasti, böbrek havuzu (pelvis) ile üreterin birleştiği yerdeki darlığın cerrahi olarak onarıldığı ameliyattır. Dar bölüm çıkarılır ve üreter geniş bir ağızla böbrek havuzuna yeniden dikilir. Laparoskopik, robot yardımlı veya açık yöntemle yapılabilir; üreteropelvik bileşke darlığında altın standart tedavidir. İlgili sayfa: Üreteropelvik Bileşke (UPJ) Darlığı ve Pyeloplasti
PNL · Perkütan nefrolitotomi, PCNL, Mini-PNL: PNL, belden açılan yaklaşık kalem kalınlığında bir kanal aracılığıyla böbreğe girilerek taşların kırılıp çıkarıldığı ameliyattır. Özellikle büyük böbrek taşlarında ve staghorn (geyik boynuzu) taşlarda ilk tercih edilen yöntemdir. Daha ince aletlerle yapılan mini-PNL gibi teknikler de uygun hastalarda kullanılır. İlgili sayfa: Perkütan Nefrolitotomi (PNL)
Prostat · Prostat bezi: Prostat, erkeklerde mesanenin hemen altında, üretranın başlangıç kısmını çevreleyen bir bezdir. Meninin sıvı kısmının bir bölümünü üretir. Yaşla birlikte büyüyebilir ve idrar akışını zorlaştırabilir; prostat kanseri de bu bezden gelişir.
Prostat biyopsisi · Transperineal biyopsi, Füzyon biyopsi, Hedefe yönelik biyopsi: Prostat biyopsisi, prostattan ince iğnelerle küçük doku örnekleri alınarak kanser olup olmadığının mikroskop altında incelenmesidir. Günümüzde enfeksiyon riskinin daha düşük olması nedeniyle makat ile torba arasındaki ciltten yapılan transperineal yol tercih edilmektedir. MR'da şüpheli alan varsa, MR görüntüleri ultrasonla birleştirilerek hedefe yönelik (füzyon) biyopsi yapılabilir. İlgili sayfa: Prostat Kanseri
Prostat kanseri · Prostat adenokarsinomu: Prostat kanseri, prostat bezinin hücrelerinden gelişen kötü huylu tümördür ve erken dönemde çoğunlukla belirti vermez. Tanı süreci PSA testi, parmakla rektal muayene, multiparametrik MR ve biyopsiyi içerir; tümörün saldırganlığı Gleason/ISUP derecesiyle belirlenir. Tedavi seçenekleri, düşük riskli hastalarda aktif izlemden radikal prostatektomi ve radyoterapiye kadar risk grubuna göre değişir. İlgili sayfa: Prostat Kanseri
Prostatit · Prostat iltihabı, Kronik pelvik ağrı sendromu: Prostatit, prostatın iltihaplanmasıdır ve akut bakteriyel, kronik bakteriyel ve kronik pelvik ağrı sendromu gibi farklı tipleri vardır. Akut bakteriyel prostatit ateş, titreme ve ağrılı idrar yapma ile seyreden ve antibiyotik gerektiren bir durumdur. Kronik pelvik ağrı sendromunda ise belirgin bir enfeksiyon olmadan kasık, perine ve alt karında uzun süreli ağrı görülür. İlgili sayfa: İdrar Yolu Enfeksiyonu
PSA · Prostat spesifik antijen: PSA, prostat hücrelerinin ürettiği ve kanda ölçülebilen bir proteindir. Yüksek PSA prostat kanserini düşündürebilir; ancak prostat büyümesi, prostat iltihabı, sonda takılması veya yakın zamanda boşalma gibi durumlarda da yükselebilir. Bu nedenle PSA tek başına tanı koydurmaz; yaş, muayene ve gerekirse MR ile birlikte yorumlanır. İlgili sayfa: Prostat Kanseri

R

Radikal inguinal orşiektomi · Orşiektomi, Testis kanseri ameliyatı: Radikal inguinal orşiektomi, testis kanseri şüphesinde testisin sperm kordonuyla birlikte kasıktan yapılan bir kesiyle çıkarıldığı ameliyattır. Torba üzerinden yapılmaz; böylece tümörün yayılma yollarının bozulmaması amaçlanır. Hem tanıyı koydurur hem de tedavinin ilk adımıdır; istenirse aynı seansta testis protezi yerleştirilebilir. İlgili sayfa: Testis Kanseri
Radikal nefrektomi · Nefrektomi, Böbreğin tamamen alınması: Radikal nefrektomi, böbreğin çevresindeki yağ dokusuyla birlikte tamamen çıkarıldığı ameliyattır. Çoğunlukla parsiyel nefrektominin mümkün olmadığı büyük veya merkezi yerleşimli böbrek tümörlerinde uygulanır. Günümüzde sıklıkla laparoskopik yöntemle yapılır. İlgili sayfa: Böbrek Kanseri (Böbrek Tümörü)
Radikal prostatektomi · Prostat kanseri ameliyatı: Radikal prostatektomi, prostat kanserinin tedavisinde prostat bezinin tamamının ve meni keseciklerinin çıkarıldığı ameliyattır. Açık, laparoskopik veya robot yardımlı olarak yapılabilir; uygun hastalarda ereksiyon sinirleri korunmaya çalışılır. Ameliyat sonrasında idrar kaçırma ve sertleşme sorunları görülebilir ve zamanla düzelme gösterebilir. İlgili sayfa: Prostat Kanseri
Renal kolik · Böbrek sancısı, Taş sancısı: Renal kolik, idrar yolunun genellikle bir taşla aniden tıkanmasına bağlı, belden kasığa yayılabilen dalgalar halinde şiddetli ağrıdır. Bulantı, kusma ve idrarda kan eşlik edebilir. Ateşle birlikte görülmesi tıkalı böbrekte enfeksiyon olasılığını düşündürür ve acil müdahale gerektirir. İlgili sayfa: Böbrek Taşı Tedavisi
Renkli Doppler ultrasonografi · Skrotal Doppler, Renkli Doppler USG: Renkli Doppler ultrasonografi, ses dalgalarıyla hem dokuların görüntüsünü hem de damarlardaki kan akımını gösteren, radyasyon içermeyen bir tetkiktir. Ürolojide özellikle varikosel tanısında, testis torsiyonunda kan akımının değerlendirilmesinde ve testis kitlelerinin incelenmesinde kullanılır. Penil Doppler ise sertleşme sorununun damarsal nedenlerini araştırmak için yapılır. İlgili sayfa: Varikosel
Renogram · Böbrek sintigrafisi, Diüretikli renogram, MAG3 sintigrafisi: Renogram, damardan verilen düşük doz radyoaktif bir madde ile her iki böbreğin ayrı ayrı çalışma payını ve idrarın böbrekten boşalma hızını gösteren nükleer tıp tetkikidir. İdrar söktürücü ilaçla birlikte yapıldığında (diüretikli renogram), böbrekteki genişlemenin gerçek bir tıkanıklıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırt etmeye yardımcı olur. Üreteropelvik bileşke darlığında tedavi kararında sıkça kullanılır. İlgili sayfa: Üreteropelvik Bileşke (UPJ) Darlığı ve Pyeloplasti
RIRS · Retrograd intrarenal cerrahi, Fleksibl üreterorenoskopi, Lazerle böbrek taşı ameliyatı: RIRS, ince ve bükülebilir bir endoskobun idrar yolundan böbreğe ilerletilerek böbrek taşlarının lazerle kırıldığı veya toz haline getirildiği ameliyattır. Ciltte kesi yapılmaz ve genellikle genel veya spinal anestezi altında uygulanır. Çoğunlukla orta büyüklükteki böbrek taşlarında ve ESWL'nin uygun olmadığı durumlarda tercih edilir. İlgili sayfa: RIRS (Lazerle Böbrek Taşı Ameliyatı)

S

Serbest PSA · Serbest/total PSA oranı, fPSA: Serbest PSA, kanda proteinlere bağlı olmadan dolaşan PSA kısmıdır ve genellikle total PSA'ya oranı şeklinde değerlendirilir. Düşük serbest/total PSA oranı, yüksek orana göre prostat kanseri olasılığının daha fazla olduğunu düşündürür. Özellikle PSA'nın sınırda yüksek olduğu durumlarda biyopsi kararına yardımcı olan ek bir testtir. İlgili sayfa: Prostat Kanseri
Sık idrara çıkma · Pollaküri, Frekans: Sık idrara çıkma, gün içinde olağandan daha sık idrar yapma ihtiyacı duyulmasıdır. İdrar yolu enfeksiyonu, aşırı aktif mesane, prostat büyümesi, şeker hastalığı, mesane taşı veya fazla sıvı tüketimi gibi nedenlere bağlı olabilir. İşeme günlüğü, sıklığın ve idrar miktarının objektif olarak değerlendirilmesini sağlar.
Sistoskopi · Mesane endoskopisi: Sistoskopi, üretradan ince bir kamera (sistoskop) ilerletilerek üretra ve mesanenin içinin doğrudan görüntülendiği işlemdir. İdrarda kan, tekrarlayan enfeksiyonlar, mesane tümörü takibi ve üretra darlığı gibi durumlarda kullanılır. Bükülebilir (fleksibl) sistoskopla çoğunlukla lokal uyuşturucu jel altında ayaktan yapılabilir. İlgili sayfa: Sistoskopi (Mesane Endoskopisi)
Sperm kordonu · Spermatik kord, Funikulus spermatikus: Sperm kordonu, testisi karın boşluğuna bağlayan; sperm kanalını (vaz deferens), testis atardamarını, toplardamarlarını ve sinirleri içeren yapıdır. Toplardamarlarının genişlemesi varikosele, kendi etrafında dönmesi ise testis torsiyonuna neden olur.
Spermiyogram · Semen analizi, Meni tahlili, Sperm testi: Spermiyogram, meni örneğinde sperm sayısı, hareketliliği ve şeklinin Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine göre incelendiği testtir. Örnek, genellikle 2–7 günlük cinsel perhizden sonra mastürbasyonla steril bir kaba alınır. Sperm değerleri doğal olarak değişkenlik gösterdiğinden anormal bir sonuç genellikle tekrar test ile doğrulanır. İlgili sayfa: Erkek Kısırlığı (İnfertilite)
Staghorn taş · Geyik boynuzu taşı, Mercan taşı: Staghorn taş, böbreğin toplayıcı sistemini dallanarak dolduran ve görüntüsü geyik boynuzuna benzeyen büyük böbrek taşıdır. Sıklıkla tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarıyla ilişkilidir. Tedavi edilmezse böbrek fonksiyon kaybına ve ciddi enfeksiyonlara yol açabileceğinden, genellikle PNL ile tamamen temizlenmesi hedeflenir. İlgili sayfa: Perkütan Nefrolitotomi (PNL)
Stres tipi idrar kaçırma · Stres inkontinans, Efor inkontinansı: Stres tipi idrar kaçırma, öksürme, hapşırma, gülme, ağır kaldırma veya egzersiz gibi karın içi basıncını artıran hareketlerle idrar kaçırılmasıdır. Kadınlarda doğum ve yaşla zayıflayan pelvik taban ve üretra destek yapılarına, erkeklerde ise çoğunlukla prostat ameliyatı sonrasında gelişen sfinkter yetersizliğine bağlıdır. Tedavi pelvik taban egzersizleriyle başlar; yetersiz kalırsa askı (sling) ameliyatları veya erkeklerde yapay sfinkter seçenekleri vardır. İlgili sayfa: İdrar Kaçırma (Üriner İnkontinans)
Sünnet · Sirkümsizyon: Sünnet, penis başını örten sünnet derisinin (prepisyum) cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Dini ve kültürel nedenlerin yanı sıra fimozis, tekrarlayan sünnet derisi enfeksiyonları gibi tıbbi nedenlerle de yapılır. Hipospadias gibi doğumsal penis anomalisi olan çocuklarda sünnet öncesinde mutlaka hekim muayenesi gerekir. İlgili sayfa: Sünnet (Çocuk ve Yetişkin Sünneti)
Sürrenal bez · Böbreküstü bezi, Adrenal bez: Sürrenal bezler, her iki böbreğin üst kutbunda yer alan küçük hormon bezleridir. Kortizol, aldosteron ve adrenalin gibi stres yanıtını, tuz-su dengesini ve kan basıncını düzenleyen hormonlar üretirler. Bu bezlerden gelişen tümörler hormon salgılayabilir ve bazen cerrahi gerektirir. İlgili sayfa: Sürrenal (Böbrek Üstü Bezi) Tümörleri

T

Testis · Erbezi, Husye, Yumurtalık (halk arasında): Testisler, skrotum (torba) içinde yer alan ve sperm ile erkeklik hormonu testosteronu üreten iki organdır. Sağlıklı sperm üretimi için vücut ısısından biraz daha serin bir ortama ihtiyaç duyarlar. Testiste fark edilen sert ve ağrısız bir kitle mutlaka üroloji değerlendirmesi gerektirir.
Testis kanseri · Testis tümörü, Germ hücreli tümör: Testis kanseri, çoğunlukla genç erişkin erkeklerde görülen ve testisteki sperm üreten hücrelerden gelişen tümördür. En sık belirtisi testiste ağrısız sertlik veya kitledir; inmemiş testis öyküsü riski artırır. Tanıda ultrason ve kan tümör belirteçleri kullanılır; tedavi radikal inguinal orşiektomi ile başlar ve gerekirse kemoterapi veya radyoterapi ile tamamlanır. İlgili sayfa: Testis Kanseri
Testis torsiyonu · Testis dönmesi, Spermatik kord torsiyonu: Testis torsiyonu, testisin sperm kordonu etrafında dönmesi sonucu kan akımının kesilmesidir ve acil bir durumdur. Genellikle ergenlik döneminde, aniden başlayan şiddetli testis ağrısı, şişlik, bulantı ve kusma ile kendini gösterir. Testisin kurtarılabilmesi için ilk saatler kritiktir; ağrının geçmesi beklenmeden acil servise başvurulmalı ve şüphe varsa ameliyatla müdahale edilmelidir. İlgili sayfa: Çocuk Ürolojisi
TUR-M · TURBT, Transüretral mesane tümörü rezeksiyonu: TUR-M, mesane tümörünün üretradan girilen bir endoskopla kazınarak çıkarıldığı ameliyattır. Hem tedavi edicidir hem de tümörün türünü ve mesane kasına ilerleyip ilerlemediğini belirleyen patolojik tanıyı sağlar. Doğru evreleme için örneğin mesane kas tabakasını da içermesi önemlidir; bazı hastalarda birkaç hafta sonra ikinci bir TUR gerekebilir. İlgili sayfa: Mesane Kanseri
TURP · Transüretral prostat rezeksiyonu, Kapalı prostat ameliyatı: TURP, üretradan ilerletilen bir endoskopla idrar akışını engelleyen prostat dokusunun elektrikli bir halka ile parçalar halinde kazındığı ameliyattır. Ciltte kesi yapılmaz. Uzun yıllardır orta büyüklükteki prostatlarda standart cerrahi tedavi olarak kabul edilir; ameliyattan sonra geriye boşalma (menin mesaneye gitmesi) sık görülür. İlgili sayfa: Prostat Büyümesi (BPH) Tedavisi

U

URS · Üreterorenoskopi, Üreteroskopi: URS, üretra ve mesane yoluyla üretere ince bir endoskop ilerletilerek üreter taşlarının lazerle kırıldığı veya çıkarıldığı işlemdir. Ciltte kesi gerektirmez. İşlem sonunda gerekirse geçici olarak DJ stent takılabilir. İlgili sayfa: Böbrek Taşı Tedavisi

Ü

Üreter · İdrar borusu, İdrar kanalı (böbrekten mesaneye): Üreter, her iki böbrekten çıkan idrarı mesaneye taşıyan ince, kaslı borudur. Kas kasılmalarıyla idrarı tek yönde iletir. Böbrekten düşen taşların takıldığı en sık yer üreterdir ve bu durum şiddetli yan ağrısına (renal kolik) yol açabilir.
Üreteropelvik bileşke darlığı · UPJ darlığı, UPJ obstrüksiyonu, Böbrek çıkış darlığı: Üreteropelvik bileşke darlığı, böbrek havuzunun üretere bağlandığı noktada idrar akışının engellenmesidir ve böbrekte genişlemeye (hidronefroz) neden olur. Sıklıkla doğumsaldır ve bazen gebelik ultrasonunda saptanır; erişkinlerde yan ağrısı, enfeksiyon veya taşla kendini gösterebilir. Böbrek fonksiyonu renogramla değerlendirilir; gereken durumlarda piyeloplasti ile onarılır. İlgili sayfa: Üreteropelvik Bileşke (UPJ) Darlığı ve Pyeloplasti
Üretra · İdrar yolu, İdrar kanalı (mesaneden dışarı): Üretra, idrarı mesaneden vücut dışına taşıyan kanaldır. Erkeklerde daha uzundur, prostatın ortasından ve penisin içinden geçer; menin de dışarı atıldığı yoldur. Kadınlarda kısa olduğu için idrar yolu enfeksiyonları kadınlarda daha sık görülür.
Üretra darlığı · İdrar kanalı darlığı, Üretral striktür: Üretra darlığı, idrar kanalının yara dokusu nedeniyle daralmasıdır ve idrar akımında incelme, zorlanma ve tam boşaltamama hissine yol açar. Geçirilmiş travma, sonda veya endoskopik işlemler ve enfeksiyonlar başlıca nedenleri arasındadır. Darlığın yeri ve uzunluğuna göre endoskopik kesi (üretrotomi) veya üretroplasti ile tedavi edilir. İlgili sayfa: Üretra Darlığı (İdrar Kanalı Darlığı)
Üretroplasti · Üretra onarımı, Ağız içi greftli üretroplasti: Üretroplasti, üretra darlığının açık cerrahiyle onarıldığı ameliyattır. Kısa darlıklarda dar bölüm çıkarılıp uçlar birleştirilebilir; uzun darlıklarda sıklıkla yanak içinden alınan doku (bukkal mukoza grefti) kullanılarak kanal genişletilir. Tekrarlayan darlıklarda endoskopik kesiye (üretrotomi) göre daha kalıcı sonuç sağlaması amaçlanır. İlgili sayfa: Üretra Darlığı (İdrar Kanalı Darlığı)
Ürik asit taşı · Ürat taşı: Ürik asit taşı, idrarın sürekli asidik olması ve idrarda ürik asit yoğunluğunun artması sonucu oluşan bir böbrek taşı türüdür. Gut hastalığı, şişmanlık, şeker hastalığı ve hayvansal proteinden zengin beslenme risk faktörleridir. Düz röntgende görünmeyebilir; çoğu zaman idrarı alkalileştiren tedaviyle ameliyatsız eritilebilmesi bu taşın önemli bir özelliğidir. İlgili sayfa: Böbrek Taşı Tedavisi
Ürodinami · Ürodinamik inceleme, Basınç-akım çalışması: Ürodinami, ince kateterler yardımıyla mesanenin dolma ve boşalma sırasında basınçlarını ölçerek mesane ve idrar yolu işlevini değerlendiren ayrıntılı bir testtir. İdrar kaçırmanın tipini belirlemek, mesane çıkış tıkanıklığını mesane kası zayıflığından ayırt etmek ve sinirsel mesane sorunlarını incelemek için kullanılır. Genellikle ameliyat planlanan veya tanının net olmadığı hastalarda yapılır. İlgili sayfa: İdrar Kaçırma (Üriner İnkontinans)
Üroflowmetri · İdrar akım hızı ölçümü: Üroflowmetri, hastanın özel bir cihaza idrar yapmasıyla idrar akış hızının ve işeme süresinin ölçüldüğü basit, ağrısız bir testtir. Prostat büyümesi veya üretra darlığı gibi akımı engelleyen durumlarda akış hızı düşük ve akış eğrisi düzleşmiş olabilir. Sonuçlar genellikle işeme sonrası mesanede kalan idrar miktarının ultrasonla ölçümüyle birlikte yorumlanır. İlgili sayfa: Prostat Büyümesi (BPH) Tedavisi

V

Varikosel · Testis varisi, Skrotal varis: Varikosel, testisten kanı geri taşıyan toplardamarların (pampiniform pleksus) bacaktaki varislere benzer şekilde genişlemesidir ve büyük çoğunlukla sol tarafta görülür. Çoğu zaman belirti vermez; bazen ayakta kalmakla artan künt ağrı veya ağırlık hissi yapabilir. Erkek kısırlığının tedavi edilebilir nedenlerinden biridir ve ayakta fizik muayene ile renkli Doppler ultrasonla değerlendirilir. İlgili sayfa: Varikosel
Varikoselektomi · Mikrocerrahi varikoselektomi, Varikosel ameliyatı: Varikoselektomi, testis toplardamarlarındaki genişlemenin (varikosel) bu damarların bağlanmasıyla tedavi edildiği ameliyattır. Ameliyat mikroskobu altında kasık altından yapılan mikrocerrahi subinguinal teknik, nüks ve hidrosel gibi komplikasyonların daha az görüldüğü yöntem olarak tercih edilir. Her varikosel ameliyat gerektirmez; kısırlık, ağrı veya ergenlerde testis gelişim geriliği gibi durumlarda önerilir. İlgili sayfa: Varikosel
Vazektomi · Erkek kısırlaştırma: Vazektomi, spermleri testisten taşıyan kanalların (vaz deferens) kesilip kapatıldığı, kalıcı bir erkek doğum kontrol yöntemidir. Genellikle lokal anestezi altında kısa sürede yapılır; testosteron üretimini, cinsel isteği ve boşalmayı etkilemez. İşlemden hemen sonra kısırlık oluşmaz; menide sperm kalmadığı spermiyogramla doğrulanana kadar başka bir korunma yöntemi kullanılmalıdır. İlgili sayfa: Vazektomi (Erkekte Kalıcı Doğum Kontrolü)
Vezikoüreteral reflü · VUR, İdrarın böbreğe kaçması: Vezikoüreteral reflü, idrarın mesaneden üreterler yoluyla böbreklere doğru geri kaçmasıdır ve çoğunlukla çocukluk çağında saptanır. Ateşli idrar yolu enfeksiyonları ve böbrekte kalıcı hasar (skar) riskini artırabilir. Tanı genellikle işeme sistoüretrografisi ile konur; tedavi takip ve koruyucu antibiyotikten endoskopik enjeksiyon veya açık ya da laparoskopik ameliyata kadar değişir. İlgili sayfa: Çocuk Ürolojisi