Hidrosel (su fıtığı) nedir?
Hidrosel, testisi saran iki katlı zar (tunika vajinalis) arasında normalden fazla sıvı birikmesidir. Sıvı birikimi torbada (skrotumda) genellikle ağrısız ve yumuşak bir şişliğe yol açar. Halk arasında su fıtığı olarak da bilinir; ancak gerçek bir fıtık değildir. Tek taraflı veya iki taraflı olabilir.
Hidrosel, bebeklerde ve yetişkinlerde farklı nedenlerle ortaya çıkar ve iki yaş grubunda tedavi yaklaşımı da farklıdır.
Çocuklarda hidrosel
Anne karnında testisler karın içinde gelişir ve doğumdan önce kasık kanalından geçerek torbaya iner. Bu iniş sırasında karın zarından bir uzantı (prosesus vajinalis) testisle birlikte torbaya uzanır ve normalde doğumdan sonra kapanır. Bu kanal açık kalırsa karın içindeki sıvı torbaya geçebilir; buna kommunikan (karınla bağlantılı) hidrosel denir.
- Yenidoğanlarda hidrosel sık görülür ve çoğu ilk 1–2 yaş içinde kendiliğinden kaybolur. Bu dönemde genellikle izlem yeterlidir.
- Şişliğin gün içinde büyüyüp küçülmesi, kanalın açık olduğunu gösterir.
- 1–2 yaşından sonra devam eden, büyüyen veya fıtıkla birlikte olan hidrosellerde ameliyat planlanır.
- Çocuklarda ameliyat, kasıktan yapılan küçük bir kesiyle açık kalan kanalın bağlanması şeklinde yapılır.
Çocuklarda torbaya ilişkin diğer sorunlar hakkında bilgi için çocuk ürolojisi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yetişkinlerde hidrosel
Yetişkinlerde hidrosel çoğunlukla zarların sıvı üretimi ile emilimi arasındaki dengenin bozulmasıyla gelişir ve çoğu zaman belirgin bir neden bulunmaz. Bununla birlikte şu durumlara eşlik edebilir:
- Testis veya epididim iltihabı (orşit, epididimit)
- Torbaya alınan darbe (travma)
- Kasık fıtığı veya varikosel ameliyatı sonrası
- Nadiren testis tümörü
Bu nedenle yetişkinlerde yeni ortaya çıkan hidrosel, altta yatan bir testis hastalığı dışlanmadan basit bir sıvı birikimi olarak kabul edilmemelidir.
Belirtiler
- Torbanın bir veya iki tarafında ağrısız şişlik
- Torbada ağırlık ve gerginlik hissi
- Büyük hidrosellerde yürürken, otururken veya giyinirken rahatsızlık
- Çocuklarda gün içinde büyüyüp küçülen şişlik
Torbada ani başlayan şiddetli ağrı hidroselin tipik bir belirtisi değildir. Özellikle çocuk ve gençlerde ani ağrı, testis dönmesi (torsiyon) gibi acil müdahale gerektiren bir durumu düşündürür ve vakit kaybetmeden başvurulmalıdır.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Torbada fark edilen her yeni şişlik, ağrısız olsa bile muayene ile değerlendirilmelidir. Aşağıdaki durumlarda başvuru geciktirilmemelidir:
- Torbada ani başlayan şiddetli ağrı, bulantı veya kusma
- Bebek veya çocukta kasıktaki şişliğin sertleşmesi, kızarması ve geri itilememesi
- Şişlikle birlikte ateş, kızarıklık veya hassasiyet
- Testisin kendisinde sertlik veya düğüm fark edilmesi
- Kısa sürede belirgin şekilde büyüyen şişlik
Bu belirtiler hidrosel dışında testis dönmesi, sıkışmış fıtık, iltihap veya testis tümörü gibi farklı tedavi gerektiren durumlara işaret edebilir.
Tanı nasıl konur?
- Fizik muayene: Şişliğin yeri, kıvamı ve kasık kanalıyla ilişkisi değerlendirilir. Işık tutulduğunda sıvı dolu hidrosel ışığı geçirir (transilluminasyon).
- Skrotal ultrasonografi: Tanıyı doğrular, testisin kendisini görünür kılar ve hidroselin arkasında saklı kalabilecek bir testis hastalığını dışlamak için önemlidir. Fıtık, spermatosel ve varikosel gibi diğer durumlardan ayırımı da sağlar.
Benzer durumlardan farkı
Kasık fıtığı
Kasık fıtığında karın içindeki bağırsak veya yağ dokusu kasık kanalından torbaya doğru iner. Şişlik öksürmek veya ıkınmakla belirginleşir ve çoğu zaman elle geri itilebilir. Hidroselde ise yalnızca sıvı vardır. Çocuklarda iki durum aynı açık kanaldan kaynaklandığı için birlikte görülebilir.
Spermatosel (epididim kisti)
Spermatosel, testisin üst-arka kısmındaki epididimde gelişen sıvı dolu bir kisttir. Testisten ayrı olarak elle hissedilir; hidrosel ise testisi çevreler. Küçük spermatoseller çoğunlukla tedavi gerektirmez.
Varikosel
Varikosel, testis toplardamarlarının genişlemesidir; ayakta belirginleşen, solucan kesesi gibi bir yumuşaklık şeklinde hissedilir. Ayrıntılar için varikosel sayfasına bakabilirsiniz.
Tedavi seçenekleri
Küçük ve rahatsızlık vermeyen hidrosellerde tedavi gerekmeyebilir; düzenli kontrol yeterli olabilir. Tedavi kararı, hidroselin büyüklüğü, yarattığı şikâyetler ve hastanın yaşı birlikte değerlendirilerek muayene sonrası kişiye özel olarak verilir.
Ameliyat ne zaman gerekir?
- Büyük, rahatsızlık veren veya giderek büyüyen hidroseller
- Çocuklarda 1–2 yaşından sonra devam eden hidroseller
- Fıtıkla birlikte görülen hidroseller
- Görünüm nedeniyle kişiyi rahatsız eden hidroseller
Hidrosel ameliyatı (hidroselektomi)
Yetişkinlerde ameliyat genellikle genel veya spinal anestezi altında, torba cildinden yapılan küçük bir kesiyle gerçekleştirilir. Sıvı boşaltılır; sıvıyı üreten zar çevrilerek, katlanarak veya kısmen çıkarılarak sıvının yeniden birikmesi önlenmeye çalışılır. Hangi tekniğin kullanılacağı hidroselin büyüklüğüne ve zarın kalınlığına göre seçilir. Çoğu hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu olur.
İğne ile boşaltma
Sıvının iğneyle boşaltılması ve gerekirse zarı yapıştıran bir ilaç verilmesi, ameliyat riski yüksek olan seçilmiş yetişkinlerde değerlendirilebilir. Bu yöntemde sıvının yeniden birikme olasılığı daha yüksektir.
Ameliyat öncesi hazırlık
Yetişkinlerde ameliyat öncesinde kan tahlilleri ve anestezi değerlendirmesi yapılır. Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastaların bu ilaçlara ameliyat öncesinde ara verip vermeyeceği, ilacı düzenleyen hekimle birlikte planlanır; torbada kan birikmesi riskini azaltmak açısından bu önemlidir. Ultrasonda testisin değerlendirilemediği çok büyük hidrosellerde, ameliyat sırasında testis ayrıca incelenir.
Çocuklarda ameliyat genel anestezi altında yapılır. Ameliyat öncesi açlık süreleri ve taburculuk sonrası bakım, ailelere ayrıntılı olarak anlatılır. Çocukların çoğu aynı gün evine döner ve birkaç gün içinde günlük etkinliklerine başlayabilir; bisiklet ve oyun parkı gibi etkinliklere dönüş zamanı kontrol muayenesinde belirlenir.
İyileşme süreci
- İlk günlerde torbada şişlik ve morarma beklenen bir durumdur; destekleyici iç çamaşırı ve soğuk uygulama rahatlatır.
- Ağrı genellikle basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır.
- Yetişkinlerin çoğu birkaç gün ile 1–2 hafta içinde işine dönebilir.
- Ağır kaldırma, bisiklet ve zorlayıcı spordan birkaç hafta kaçınılması önerilir.
- Torbadaki şişliğin tamamen geçmesi birkaç haftayı bulabilir.
Riskler
Hidrosel ameliyatı genellikle güvenli bir işlemdir. Olası riskler arasında torbada kan birikimi (hematom), yara enfeksiyonu, uzun süren şişlik ve hidroselin tekrarlaması sayılabilir. Çok nadiren testis kanalına veya damarlarına zarar gelebilir. Çocuklarda yapılan kasık ameliyatlarında sperm kanalı ve testis damarlarının korunmasına özellikle dikkat edilir.
Takip
Ameliyat sonrası ilk kontrol genellikle 1–2 hafta içinde yapılır. Ateş, artan kızarıklık, giderek büyüyen şişlik veya şiddetli ağrı olursa kontrol beklenmeden başvurulmalıdır. Ameliyat olmadan izlenen hastalarda şişliğin büyüklüğünde değişiklik fark edildiğinde yeniden muayene önerilir.
Bursa’da hidrosel değerlendirmesi
Op. Dr. Mücahit Kabar, üroloji uzmanlık eğitimini Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği’nde tamamlamıştır. Testis torsiyonu ve varikosel gibi torbaya ilişkin hastalıklar üzerine uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış bilimsel çalışmaları bulunmaktadır. Bursa Nilüfer’de Özel Jimer Hastanesi ve Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi’nde torbada şişlik şikâyetiyle başvuran çocuk ve yetişkin hastaları muayene etmektedir. Bursa dışından gelecek hastalar, muayene planlamasını önceden WhatsApp üzerinden yapabilir. Randevu bilgileri için iletişim sayfasını inceleyebilirsiniz.
