Sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon) nedir?
Erektil disfonksiyon, tatmin edici bir cinsel ilişki için yeterli sertliğin sağlanamaması veya sürdürülememesidir. Zaman zaman yaşanan sertleşme güçlüğü pek çok erkekte görülebilir ve tek başına hastalık anlamına gelmez. Sorun tekrarlayıcı hale geldiğinde ve yaşam kalitesini etkilediğinde değerlendirme gerekir.
Sertleşme sorunu yaşla birlikte daha sık görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Birçok erkek bu konuyu konuşmaktan çekinir; oysa erektil disfonksiyon tıbbi bir durumdur ve çoğu hastada etkili tedavi seçenekleri bulunur. Muayene, mahremiyete özen gösterilen bir ortamda yapılır.
Sertleşme sorununun nedenleri
Sağlıklı bir sertleşme; damarların, sinirlerin, hormonların ve psikolojik durumun uyum içinde çalışmasını gerektirir. Bu sistemlerden herhangi birindeki sorun sertleşmeyi etkileyebilir.
- Damar kaynaklı nedenler: En sık neden grubudur. Damar sertliği, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve sigara penise giden kan akımını azaltır.
- Şeker hastalığı (diyabet): Hem damarları hem sinirleri etkileyerek sertleşme sorununa yol açabilir.
- Hormonal nedenler: Düşük testosteron, tiroit bozuklukları ve prolaktin yüksekliği cinsel isteği ve sertleşmeyi etkileyebilir.
- Nörolojik nedenler: Omurilik yaralanmaları, multipl skleroz ve pelvik bölge ameliyatları sonrası sinir hasarı.
- İlaçlar: Bazı tansiyon ilaçları, antidepresanlar ve hormon tedavileri yan etki olarak sertleşme sorununa neden olabilir. İlaçlar hekime danışmadan bırakılmamalıdır.
- Psikolojik nedenler: Performans kaygısı, stres, depresyon ve ilişki sorunları; özellikle genç erkeklerde ön plandadır.
- Yaşam tarzı: Sigara, aşırı alkol, hareketsizlik ve fazla kilo.
Kalp sağlığı için bir uyarı işareti
Penis damarları kalp damarlarından daha ince olduğu için damar sertliğinden daha erken etkilenebilir. Bu nedenle sertleşme sorunu, kalp-damar hastalıklarının birkaç yıl önceden habercisi olabilir. Sertleşme sorunu yaşayan bir erkekte tansiyon, kan şekeri ve kolesterolün değerlendirilmesi bu açıdan da önemlidir.
Tanı nasıl konur?
- Ayrıntılı öykü: Sorunun ne zaman başladığı, ani mi yavaş mı geliştiği, sabah sertleşmelerinin olup olmadığı, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar sorgulanır.
- IIEF formu: Uluslararası Erektil Fonksiyon İndeksi, sorunun derecesini belirlemeye ve tedaviye yanıtı izlemeye yardımcı olan kısa bir sorgu formudur.
- Fizik muayene: Genital bölge, prostat ve hormon eksikliğine ait bulgular değerlendirilir.
- Kan tahlilleri: Açlık kan şekeri veya HbA1c, kolesterol değerleri ve sabah alınan kanda testosteron düzeyi bakılır; gerektiğinde diğer hormonlar da değerlendirilir.
- Penil Doppler ultrasonografi: Her hastada gerekmez. İlaç tedavisine yanıt alınamayan, damar sorunu düşünülen veya cerrahi planlanan hastalarda penisteki kan akımını değerlendirmek için yapılır.
Tedavi seçenekleri
Tedavi; altta yatan nedene, sorunun derecesine, eşlik eden hastalıklara ve çiftin beklentilerine göre muayene sonrası kişiye özel planlanır.
Yaşam tarzı değişiklikleri ve risk faktörlerinin kontrolü
Sigarayı bırakmak, düzenli egzersiz yapmak, fazla kiloları vermek ve alkolü sınırlamak sertleşme fonksiyonunu destekler. Diyabet, tansiyon ve kolesterolün iyi kontrolü hem genel sağlık hem de cinsel sağlık için önemlidir. Testosteron eksikliği saptanan hastalarda hormon tedavisi değerlendirilebilir.
Ağızdan alınan ilaçlar (PDE5 inhibitörleri)
Penise giden kan akımını artıran bu ilaçlar, çoğu hastada ilk basamak tedavidir. Cinsel uyarı olmadan kendiliğinden sertleşme oluşturmazlar. Kalp hastalığı için nitrat grubu ilaç kullananlarda ciddi tansiyon düşüklüğüne yol açabileceğinden kesinlikle birlikte kullanılmamalıdır. Bu nedenle bu ilaçlar yalnızca muayene sonrası, hekim kontrolünde ve uygun dozda kullanılmalıdır.
Düşük yoğunluklu şok dalga tedavisi (Li-ESWT)
Penise düşük enerjili şok dalgalarının uygulandığı, ayaktan yapılan bir yöntemdir. Damar kaynaklı ve çoğunlukla hafif düzeyde sertleşme sorunu olan seçilmiş hastalarda bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte çalışmalarda kullanılan cihaz ve protokoller farklıdır, sonuçlar değişkendir ve uzun dönem etkinliğe ilişkin veriler sınırlıdır. Bu nedenle hastaya beklentiler açıkça anlatılarak planlanmalıdır.
Penise iğne tedavisi (intrakavernozal enjeksiyon)
Ağızdan alınan ilaçlara yanıt vermeyen hastalarda, ince bir iğneyle penisin yan tarafına damar genişletici bir ilaç uygulanır. Hasta, ilk uygulamalar klinikte yapıldıktan sonra yöntemi evde kendisi uygulamayı öğrenir. Uzun süren ve ağrılı sertleşme (priapizm) nadir fakat acil müdahale gerektiren bir yan etkidir.
Vakum cihazları
Penise kan çekilmesini sağlayan bir silindir ve tabanına yerleştirilen bir halka ile sertlik elde edilir. Özellikle ilaç kullanamayan hastalarda bir seçenektir.
Penil protez
Diğer tedavilerden yeterli yanıt alınamayan veya bu yöntemleri kullanmak istemeyen hastalarda, penis içine yerleştirilen şişirilebilir veya yarı sert protezler uygulanabilir. Protez dışarıdan görünmez; idrar yapmayı, boşalmayı ve cinsel hissi genellikle etkilemez. Enfeksiyon ve mekanik arıza gibi riskler ameliyat öncesinde ayrıntılı olarak konuşulur.
PRP ve kök hücre uygulamaları hakkında
PRP (trombositten zengin plazma) ve kök hücre uygulamalarının sertleşme sorunundaki etkinliği ve güvenliği henüz yeterli bilimsel kanıtla gösterilmemiştir. Güncel kılavuzlar bu yöntemleri rutin tedavi olarak önermemektedir.
Eşin desteği ve psikolojik yaklaşım
Sertleşme sorunu çoğu zaman yalnızca bireyi değil, ilişkiyi de etkiler. Eşin sürece dahil olması, kaygının azalmasına ve tedavinin başarısına katkı sağlayabilir. Psikolojik etkenlerin ön planda olduğu hastalarda cinsel terapi veya psikolojik destek, tıbbi tedaviyle birlikte planlanabilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Sertleşme sorunu birkaç aydır devam ediyorsa, giderek artıyorsa veya cinsel yaşamı ve ilişkiyi olumsuz etkiliyorsa bir üroloji uzmanına başvurmak uygundur. Özellikle şeker hastalığı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya sigara kullanımı gibi risk faktörleri olan erkeklerde değerlendirme, yalnızca cinsel sağlık açısından değil genel sağlık açısından da önem taşır.
Muayeneye gelirken kullanılan tüm ilaçların listesini getirmek, şikâyetin ne zaman ve nasıl başladığını not etmek görüşmeyi kolaylaştırır. Sertleşme ilaçlarının reçetesiz, internetten veya kayıt dışı yollardan temin edilmesi; içeriği bilinmeyen ürünler nedeniyle ciddi sağlık riskleri doğurabilir.
Tedavi sonrası takip
Tedavinin etkinliği ve olası yan etkiler kontrol görüşmelerinde değerlendirilir. İlk denenen ilaç veya doz yeterli olmazsa farklı bir doz, kullanım şekli ya da yöntem planlanabilir; tek bir denemede sonuç alınamaması tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Risk faktörlerinin kontrolü ve yaşam tarzı değişiklikleri, hangi tedavi seçilirse seçilsin sürdürülmelidir.
Bursa’da sertleşme sorunu değerlendirmesi
Op. Dr. Mücahit Kabar, üroloji uzmanlık eğitimini Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği’nde tamamlamıştır. Androloji alanında uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış bilimsel çalışmaları bulunmaktadır. Bursa Nilüfer’de Özel Jimer Hastanesi ve Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi’nde sertleşme sorunu yaşayan hastaları mahremiyete özen göstererek muayene etmektedir. Randevu bilgileri için iletişim sayfasını inceleyebilirsiniz.
