Prostat Kanseri Tanısında 2026 Yenilikleri: MR, Transperineal Biyopsi ve PSMA PET

PSA değerinin yüksek çıkması, prostat kanseri tanı sürecinin çoğu zaman ilk adımıdır. Son yıllarda bu süreç belirgin şekilde değişti: Amaç, önemli kanserleri gözden kaçırmadan gereksiz biyopsi ve tedavi gerektirmeyen kanser tanılarını azaltmak. Mart 2026’da yayımlanan Avrupa Üroloji Derneği (EAU) prostat kanseri kılavuzu ve Londra’daki EAU26 kongresinde sunulan çalışmalar bu yönde yeni bilgiler getirdi. Bu yazıda, PSA’sı yüksek bir erkek için neyin değiştiğini özetliyoruz.

PSA yüksek çıktığında ilk adım nedir?

PSA prostata özgüdür ama kansere özgü değildir; prostat büyümesi, iltihap veya enfeksiyon da değeri yükseltebilir. Bu nedenle 2026 kılavuzu, şikâyeti olmayan ve PSA’sı 3–10 ng/mL arasında olan erkeklerde, ileri tetkiklerden önce testin tekrarlanmasını öneriyor.

Kılavuz ayrıca erken tanı için kişiye özel, risk temelli bir yaklaşım öneriyor. İlk PSA değeri düşük olan erkeklerde kontrol aralığının uzatılabileceği, yaşam beklentisi 15 yılın altında olanlarda ise erken tanı çabasının yarar sağlamayabileceği belirtiliyor. PSA sonuçlarının nasıl yorumlandığını PSA yüksekliği ne anlama gelir yazımızda anlattık.

Biyopsi öncesinde neden prostat MR’ı çekiliyor?

Kılavuz, prostata sınırlı hastalık şüphesi olan erkeklerde biyopsiden önce MR çekilmesini güçlü öneri olarak belirtiyor. MR’daki şüpheli alanlar PI-RADS adı verilen 1–5 arası bir ölçekle puanlanıyor. Kılavuza göre:

• MR’da şüpheli alan yoksa (PI-RADS 1–2), PSA yoğunluğu 0,20 ng/mL/cc’nin altındaysa ve ailede prostat kanseri öyküsü yoksa biyopsi yapılmadan PSA takibi önerilebilir.
• MR belirsizse (PI-RADS 3) ve klinik şüphe çok düşükse (PSA yoğunluğu 0,10’un altında, aile öyküsü yok) yine takip seçeneği konuşulabilir; aksi durumda hedefe yönelik biyopsi düşünülür.
• MR şüpheliyse (PI-RADS 4–5), şüpheli alandan ve çevresinden örnek alınması öneriliyor.

Kılavuz, MR’ın tek başına ilk tarama testi olarak kullanılmamasını da vurguluyor. MR, PSA ve diğer bulgular sonrasında yapılan bir değerlendirme aracıdır.

Risk hesaplayıcılar ve biyobelirteç testleri ne işe yarar?

PSA’sı 3–20 ng/mL arasında olan erkeklerde biyopsi kararına yardımcı olmak için kılavuz, MR’ı güçlü öneri olarak; doğru kalibre edilmiş bir risk hesaplayıcıyı veya ek bir kan ya da idrar biyobelirteç testini ise zayıf öneri olarak belirtiyor. 2026 sürümüne, beş veya daha fazla kez dış kaynaklı doğrulama yapılmış risk hesaplayıcıları listeleyen yeni bir tablo eklendi. Bu hesaplayıcılar yaş, PSA, rektal muayene, prostat hacmi ve önceki biyopsi gibi bilgileri birlikte değerlendirir.

EAU26 kongresinde bu alandaki iki çalışmanın ön sonuçları paylaşıldı:

• PRAISE-U: Beş Avrupa pilot merkezinde PSA sonrasında PSA yoğunluğu veya bir risk hesaplayıcı kullanıldığında MR’a yönlendirmelerin yüzde 40–60 azaldığı bildirildi.
• İsveç organize tarama programı: PSA’sı 2 ng/mL ve üzerinde olan erkeklerde MR öncesi çoklu biyobelirteç ve genetik işaretleyici içeren bir kan testi uygulandığında MR çekimleri yüzde 67, biyopsiler yüzde 40 azaldı.

Bu sonuçlar tarama programlarına yöneliktir ve hakem değerlendirmesinden geçmemiş ön verilerdir.

PSMA PET prostat kanseri tanısında kullanılabilir mi?

PSMA PET/BT, prostat kanseri hücrelerinde bol bulunan bir proteini işaretleyen bir görüntüleme yöntemidir ve esas olarak tanı konmuş hastalarda hastalığın yayılımını değerlendirmek için kullanılır. Kongrenin ilk günündeki özel oturumda sunulan PRIMARY2 çalışması, tanıdaki olası rolüne dair önemli veriler sağladı.

Avustralya’daki yedi merkezde yapılan çalışmaya, daha önce biyopsi yapılmamış, MR’ı belirsiz (PI-RADS 3) ya da düşük şüpheli olup klinik riski yüksek (PI-RADS 2) 660 erkek katıldı. Bir gruba doğrudan transperineal biyopsi, diğerine önce PSMA PET/BT yapıldı:

• PET grubunda erkeklerin yüzde 49’u biyopsiden kaçınabildi.
• Önemli kanser saptanma oranı PET grubunda yüzde 12, doğrudan biyopsi grubunda yüzde 16 bulundu; fark, çalışmada önceden belirlenen kabul edilebilir sınırın içinde kaldı.
• Tedavi gerektirmeyen düşük riskli kanser tanısı yüzde 32’den yüzde 14’e indi.

Dikkat edilmesi gereken noktalar: Sonuçlar tek bir ülkeye aittir, biyopsi yapılmayan erkeklerin uzun dönem takibi sürmektedir ve PSMA PET pahalı ve her merkezde ulaşılabilir değildir. Mayıs 2026’daki Amerikan Üroloji Derneği (AUA) toplantısında da PSMA PET ile MR’ın biyopsi öncesi birlikte kullanımını inceleyen BIPASS çalışması devam eden bir çalışma olarak sunuldu.

Biyopsi neden transperineal yoldan öneriliyor?

2026 EAU prostat kanseri ve ürolojik enfeksiyon kılavuzları, prostat biyopsisinin transperineal yolla yapılmasını güçlü öneri olarak belirtiyor. Gerekçe, enfeksiyon riskinin daha düşük olması ve antibiyotiklerin daha akılcı kullanılmasıdır. Kılavuzda aktarılan, 162.577 hastayı kapsayan sistematik derlemede kana yayılan ağır enfeksiyon (sepsis) oranı transperineal yolda yüzde 0,1, transrektal yolda yüzde 0,9 olarak bildiriliyor.

Kılavuza göre enfeksiyon için risk faktörü olmayan hastalarda transperineal biyopside koruyucu antibiyotik verilmeyebilir (zayıf öneri). Transrektal biyopsi yapılacaksa makatın povidon iyot ile temizlenmesi, dışkı veya makat sürüntüsü kültürüne göre hedefe yönelik ya da birden fazla antibiyotik sınıfıyla koruma ve florokinolon grubu antibiyotiklerin kullanılmaması öneriliyor. İşlemin adımlarını prostat biyopsisi nasıl yapılır yazımızda anlattık.

2026 kılavuzunda başka hangi yenilikler var?

• 45–55 yaş arası erkekler: Almanya’daki bir tarama çalışmasının analizine dayanarak, bu yaş grubunda MR hedefli örneklere ek olarak sistematik biyopsilerin önemini koruduğu belirtiliyor.
• Mikro-ultrason: Yüksek çözünürlüklü ultrason ile yapılan biyopsinin MR füzyon biyopsiyle karşılaştırıldığı bir çalışmaya yer veren yeni bir bölüm eklendi.
• Risk grupları tablosu: Lokalize ve lokal ileri prostat kanseri için EAU risk grupları tablosu gözden geçirildi. Güncel tabloda orta risk grubu “olumlu” ve “olumsuz” olarak iki alt gruba ayrılıyor; bu ayrım aktif izlem ve tedavi seçeneklerinin konuşulmasında yol gösteriyor.

PSA’sı yüksek bir erkek için bu ne anlama geliyor?

Pratikte izlenen yol genellikle şöyledir: PSA birkaç hafta sonra tekrarlanır; değer yüksek kalırsa muayene, PSA yoğunluğu ve gerekirse risk hesaplaması yapılır; ardından prostat MR’ı çekilir. Biyopsi gerekirse yöntem ve yol, MR bulgularına, kişisel risklere ve merkezin olanaklarına göre belirlenir. PSMA PET gibi yöntemler seçilmiş durumlarda gündeme gelebilir. Ayrıntılar için prostat kanseri sayfasına bakabilirsiniz.

Ne zaman üroloji uzmanına başvurmalı?

PSA değeriniz tekrarlanan ölçümlerde yüksek çıktıysa, önceki değerlerinize göre belirgin artış varsa, ailenizde 60 yaşından önce prostat kanseri görüldüyse veya idrar akışınızda değişiklik fark ettiyseniz bir üroloji uzmanıyla görüşmeniz uygun olur. Önceki PSA sonuçlarınızı ve varsa MR raporunuzu yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Op. Dr. Mücahit Kabar, Bursa Nilüfer’de hafta içi 08:30–12:00 saatleri arasında Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi’nde (444 8 112), 13:00–17:00 saatleri arasında Özel Jimer Hastanesi’nde (444 45 67) hasta kabul etmektedir; Bursa dışından hastalar sorularını ve raporlarını 0541 622 54 82 numarasına WhatsApp üzerinden iletebilir. İletişim ve randevu bilgileri için tıklayabilirsiniz.

Kaynaklar

• EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG Guidelines on Prostate Cancer 2026 – Tam metin (PDF)
• EAU Guidelines on Prostate Cancer 2026 – Summary of changes
• EAU Guidelines on Urological Infections 2026 – Tam metin (PDF)
• Scan that makes prostate cancer cells glow could cut need for biopsies – EAU basın bülteni (PRIMARY2)
• PSMA PET-CT Scan Reduces Need for Prostate Cancer Biopsies – The ASCO Post
• Effect of [68Ga]Ga-PSMA-11 PET-CT in the diagnosis of prostate cancer in men with equivocal or clinically high-risk non-suspicious findings on multiparametric MRI (PRIMARY2) – The Lancet Oncology
• Research presented at international urology conference in London shows how far prostate cancer screening has come – EAU basın bülteni
• EAU26 Highlights: Day 1 – Uroweb
• AUA 2026: Phase 3 Study of 68Ga-PSMA-11 PET Combined with MRI for the Detection of Prostate Cancer (BIPASS) – UroToday