Erkeklerde İdrar Yolu Şikâyetleri ve Prostat Büyümesi: 2026 Kılavuz Güncellemesi

Sık idrara çıkma, gece idrara kalkma, zayıf veya kesik kesik akım, idrar sonrası damlama ve sıkışma hissi, özellikle 50 yaş üstü erkeklerde yaygın şikâyetlerdir. Bu şikâyetler çoğu zaman yalnızca prostat büyümesiyle ilişkilendirilir. Oysa Avrupa Üroloji Derneği’nin (EAU) erkek alt üriner sistem şikâyetleri kılavuzu, sorunu yalnızca prostat üzerinden değil, şikâyetler ve olası tüm nedenler üzerinden ele alıyor. Bu yazıda Mart 2026’da yayımlanan güncellemede öne çıkan başlıkları özetliyoruz.

Erkeklerde idrar şikâyetlerinin nedeni yalnızca prostat mı?

Hayır. Kılavuz, alt üriner sistem şikâyetlerinin prostat büyümesi ve buna bağlı tıkanıklığın yanı sıra aşırı aktif mesane, mesane kasının zayıf kasılması, idrar kanalı darlığı, gece fazla idrar üretimi, taşlar ve bazı ilaçlar gibi birçok nedene bağlı olabileceğini vurguluyor. Kılavuzdaki ifadeyle, idrar şikâyeti olan bir erkekte bu nedenlerden birden fazlasının bir arada bulunması sık rastlanan bir durumdur.

Bu nedenle değerlendirme; şikâyet sorgulaması, IPSS prostat skoru gibi doğrulanmış anketler, muayene, idrar tahlili, idrar akım ölçümü ve idrar sonrası mesanede kalan idrar miktarının ölçülmesiyle yapılır. 2026 sürümünde tanı bölümüne prostat kanseriyle ilgili yeni bir alt başlık da eklendi: Prostat büyümesi nedeniyle ameliyat edilen hastaların yüzde 5’inden fazlasında tesadüfen prostat kanseri saptanabildiği hatırlatılıyor.

Şikâyetleri hafif olan erkeklerde tedavi gerekir mi?

Kılavuza göre şikâyetleri rahatsız edici olmayan birçok erkek için izlem uygun bir seçenektir. Aktarılan bir çalışmada hafif şikâyeti olan erkeklerin yaklaşık yüzde 85’inin bir yıl sonunda izlemde stabil kaldığı bildiriliyor. İzlemde şu öneriler yer alıyor:

• Akşam saatlerinde veya dışarı çıkmadan önce sıvı alımını düzenlemek
• Kafein ve alkolü azaltmak
• Rahat ve çift işeme (idrarı yaptıktan kısa süre sonra tekrar deneme) tekniği
• İdrar sonrası damlamayı önlemek için idrar kanalını penis kökünden uca doğru sıvazlama
• Sıkışma anında dikkat dağıtma teknikleri ve mesane eğitimi

Gece idrara kalkma şikâyeti için gece sık idrara çıkma (noktüri) yazımıza bakabilirsiniz.

Beta-3 agonist ilaçlarla ilgili ne değişti?

Beta-3 agonistler, mesane kasının gevşemesine yardımcı olarak sık idrara çıkma, sıkışma hissi ve sıkışmayla idrar kaçırma gibi idrar tutma (depolama) şikâyetlerini azaltmayı amaçlayan bir ilaç grubudur. 2026 güncellemesinde bu ilaçlara ait öneri gücü güncellendi ve kılavuz, orta-ağır depolama şikâyeti olan erkeklerde beta-3 agonist kullanımını güçlü öneri olarak belirtiyor.

Bilinmesi gerekenler:

• Bu ilaçlar kan basıncını yükseltebilir; tedavi öncesinde ve sırasında tansiyon ölçülmesi önerilir ve kontrol altında olmayan ağır yüksek tansiyonda kullanılmaz.
• Çalışmalarda mesanede kalan idrar miktarındaki değişim küçük bulunmuştur.
• Kılavuz, erkeklerde uzun dönemli etkinlik ve güvenlik çalışmalarının henüz bulunmadığını ve gruptaki yeni ilaçlar için erkeklerde ek kanıt beklendiğini belirtiyor.

Hangi ilacın uygun olduğu; şikâyetlerin türüne, prostat hacmine, eşlik eden hastalıklara ve kullanılan diğer ilaçlara göre hekim tarafından belirlenir.

Zayıf mesane (detrüsör az aktivitesi) nedir, nasıl yönetilir?

Detrüsör az aktivitesi, mesane kasının yeterli güçte veya sürede kasılamaması nedeniyle mesanenin geç ya da tam boşalamamasıdır. Belirtileri (yavaş akım, uzun süren idrar yapma, tam boşalamama hissi) prostat tıkanıklığına çok benzediği için ayrım ancak ürodinami (basınç-akım çalışması) ile yapılabilir. Kılavuz, ürodinami için başvuran erkeklerde sıklığın yaklaşık yüzde 10, 70 yaş üstünde ise yüzde 48’e kadar bildirildiğini aktarıyor.

2026 sürümüne eklenen yeni yönetim şemasına göre:

• Prostat tıkanıklığı da varsa prostat tedavisi algoritması izlenir; hastalar ameliyatın olası yararları konusunda bilgilendirilir.
• Tıkanıklık yoksa ve mesanede kalan idrar 150–300 mL arasındaysa, yıllık ultrason ve kan tahlilleriyle izlem yapılabilir; tedavi isteyen hastalarda aralıklı sonda konuşulur ve 4–12 haftalık alfa bloker denemesi önerilebilir.
• Kalan idrar 300 mL’nin üzerindeyse hastaya kendi kendine aralıklı sonda uygulaması öğretilir; uygulayamayanlarda kalıcı sonda (tercihen karın altından) düşünülür. Çift işeme ve pelvik taban kaslarını gevşetme gibi davranışsal öneriler ile alfa bloker denemesi de seçenekler arasındadır.
• Bu adımlarla sonuç alınamazsa sakral nöromodülasyon denemesi seçenek olarak yer alıyor.

Kılavuz, bu tedavilerin etkinliğine ilişkin kanıtın sınırlı olduğunu hastalara açıkça anlatmayı öneriyor.

Aralıklı sonda kullananlar için kongrede ne sunuldu?

Londra’daki EAU26 kongresinde, kendi kendine aralıklı sonda kullanan hastalarda yıkanıp tekrar kullanılabilen sondaların idrar yolu enfeksiyonu açısından tek kullanımlık sondalardan daha kötü olmadığını gösteren iki randomize çalışma sunuldu. Hollanda’daki COMPaRE çalışmasında tekrar kullanılan sondalarla idrar kanalında hafif tahriş daha sık görüldü; İngiltere’deki MultICath çalışmasında ise sondaların yapışma sorunu daha sık bildirildi. Bu sonuçlar her hasta için uygun olduğu anlamına gelmez; sonda tipi hekim ve hemşireyle birlikte seçilmelidir.

Genç erkeklerde idrar şikâyetleri neden olur?

2026 sürümüne genç erkeklere ayrılmış yeni bir bölüm eklendi. Kılavuza göre 50 yaşından genç erkeklerin yüzde 20’ye varan kısmı orta veya daha ağır düzeyde şikâyet bildiriyor. Bu yaş grubunda iki işlevsel neden öne çıkıyor: işeme sırasında mesane boynunun yeterince açılmaması ve idrar yaparken dış kasların gevşeyememesi. Şikâyetler çoğu zaman yıllarca sürüyor; kronik pelvik ağrı ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu eşlik edebiliyor.

Kılavuz bu durumlarda tanı için video-ürodinami önermekte; tedavide ise mesane boynu sorununda alfa blokerleri, kas gevşeyememe sorununda davranışsal tedavi ve biyogeri bildirimi ilk seçenek olarak düşünmeyi (zayıf öneri) belirtiyor.

Erkeklerde idrar kaçırma için yeni öneriler neler?

Kılavuza erkeklerde idrar kaçırmanın tanı ve konservatif tedavisine yönelik öneriler eklendi. Değerlendirmede ayrıntılı öykü, muayene, doğrulanmış anket, mesane günlüğü, ped tartı testi ve idrar sonrası kalan idrar ölçümü güçlü öneri olarak yer alıyor. Yaşam tarzı değişiklikleri, mesane eğitimi ve ilaçların gözden geçirilmesi de öneriler arasında. Ayrıntılar için idrar kaçırma sayfasına bakabilirsiniz.

Mayıs 2026’daki Amerikan Üroloji Derneği (AUA) toplantısında da prostat büyümesi tedavisinde ortak karar vermenin; şikâyet rahatlaması, cinsel işlevin korunması ve sonucun kalıcılığı birlikte düşünülerek önemsendiği vurgulandı.

Ne zaman üroloji uzmanına başvurmalı?

İdrar şikâyetleriniz günlük yaşamınızı veya uykunuzu etkiliyorsa, idrar akımınız belirgin şekilde zayıfladıysa, idrar kaçırıyorsanız ya da idrarda kan, tekrarlayan enfeksiyon veya taş öyküsü varsa değerlendirme uygun olur. Hiç idrar yapamama durumunda ise beklemeden acil servise başvurun. Tedavi seçenekleri için prostat büyümesi tedavisi sayfasına bakabilirsiniz. Muayeneye gelmeden önce 2–3 günlük işeme günlüğü tutmanız ve kullandığınız ilaçların listesini getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Op. Dr. Mücahit Kabar, Bursa Nilüfer’de hafta içi 08:30–12:00 saatleri arasında Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi’nde (444 8 112), 13:00–17:00 saatleri arasında Özel Jimer Hastanesi’nde (444 45 67) hasta kabul etmektedir; Bursa dışından hastalar sorularını ve raporlarını 0541 622 54 82 numarasına WhatsApp üzerinden iletebilir. İletişim ve randevu bilgileri için tıklayabilirsiniz.

Kaynaklar

• EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS 2026 – Tam metin (PDF)
• EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS 2026 – Summary of changes
• EAU26 Highlights: Day 1 – Uroweb (COMPaRE çalışması)
• Single-Use vs Reusable Catheters for Intermittent Catheterization in Patients With Urinary Retention: The COMPaRE Randomized Clinical Trial (JAMA Netw Open 2026) – UroToday
• Review of the European Association of Urology (EAU) Congress 2026 – European Medical Journal (MultICath çalışması)
• A field on the move – AUA Daily News (AUA2026)