Kasım Erkek Sağlığı Ayı: Erkeklerin Yaptırması Gereken Ürolojik Kontroller
Kasım ayında dünya genelinde erkek sağlığına dikkat çekilir; hangi yaşta hangi ürolojik kontrollerin konuşulması gerektiğini özetliyoruz.
Kısaca
Genç erkeklerin ayda bir testislerini kendi kendine muayene etmesi, 50 yaşından itibaren (ailede prostat kanseri varsa 45 yaşından itibaren) PSA testinin yararları ve sınırlılıkları konuşularak karar verilmesi önerilir. Her yaşta idrar akışında değişiklik, idrarda kan ve sertleşme sorunu ciddiye alınmalıdır; sertleşme sorunu kalp-damar hastalıklarının erken bir işareti olabilir.
Kasım ayı dünya genelinde erkek sağlığı farkındalık ayı olarak bilinir. Movember adıyla tanınan bu harekette erkekler bir ay boyunca bıyık bırakarak prostat kanseri, testis kanseri ve erkek ruh sağlığına dikkat çeker. Erkekler sağlık kontrollerini kadınlara göre daha sık erteleme eğilimindedir. Bu yazıda hangi yaşta hangi ürolojik kontrollerin konuşulması gerektiğini sade bir şekilde özetliyoruz.
Movember nedir, neden kasım ayında erkek sağlığı konuşulur?
Movember, “moustache” (bıyık) ve “November” (kasım) kelimelerinin birleşiminden oluşur. 2000’li yılların başında küçük bir grubun başlattığı hareket bugün pek çok ülkede yaygınlaşmıştır. Amaç, erkekleri belirti ortaya çıkmadan önce sağlıklarıyla ilgilenmeye ve doktora başvurmayı ertelememeye teşvik etmektir.
Ürolojide erken fark etmenin önemi büyüktür: Erken evre prostat kanseri çoğu zaman belirti vermez, testis kanseri ise genellikle ağrısız bir sertlik olarak başlar. Basit kontroller bu sorunların erken yakalanmasına yardımcı olabilir.
Genç erkekler testis kendi muayenesini nasıl yapmalı?
Testis kanseri nadir görülen bir kanserdir, ancak 15–35 yaş arasındaki erkeklerde en sık görülen katı organ kanseridir ve erken yakalandığında tedavi seçenekleri oldukça etkilidir. Bu nedenle genç erkeklerin ayda bir kez testislerini kendi kendine muayene etmesi önerilir:
- Ilık bir duştan sonra, skrotum derisi gevşekken muayene edin.
- Her testisi ayrı ayrı başparmak ve diğer parmaklarınızın arasında hafifçe yuvarlayın.
- Testisin arkasında yer alan, yumuşak ve kordon benzeri yapı (epididim) normaldir; bunu bir kitleyle karıştırmayın.
- Sertlik, ele gelen nodül, boyut farkı, ağırlık hissi veya yeni gelişen şişlik olup olmadığına dikkat edin.
İki testis arasında hafif bir boyut farkı olağandır. Önemli olan yeni ortaya çıkan bir değişikliktir. Böyle bir değişiklik fark ederseniz birkaç hafta içinde bir üroloji uzmanına başvurun. Ayrıntılar için testis kanseri sayfasına ve testis ağrısı nedenleri yazımıza bakabilirsiniz. Ani başlayan şiddetli testis ağrısı ise acil bir durumdur.
Çocuk sahibi olmayı planlayan erkekler nelere dikkat etmeli?
Gebelik oluşmamasının nedenlerinin yaklaşık yarısında erkek faktörü rol oynar. Bir yıllık düzenli ilişkiye rağmen gebelik olmuyorsa (kadın eş 35 yaşın üzerindeyse altı ay sonra) değerlendirme her iki eşte birlikte başlatılmalıdır. Erkekte ilk adım genellikle muayene ve sperm tahlilidir.
Şu durumlar daha erken değerlendirmeyi gerektirebilir:
- Çocuklukta inmemiş testis öyküsü
- Torbada, özellikle ayakta artan ağırlık hissi veya kıvrımlı damarlar (varikosel olabilir)
- Ergenlik sonrası kabakulak geçirmiş olmak
- Kanser tedavisi planlanması (tedavi öncesinde sperm dondurma konuşulmalıdır)
Sperm tahlilinin nasıl okunacağını spermiyogram nasıl yorumlanır yazımızda, sık sorulan soruları ise erkek kısırlığı yazımızda bulabilirsiniz.
Sertleşme sorunu neden kalp sağlığının bir işareti olabilir?
Sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon) yalnızca cinsel yaşamı ilgilendiren bir sorun değildir. Penisteki damarlar kalbi besleyen damarlardan daha incedir ve damar sertliğinden daha erken etkilenebilir. Bu nedenle sertleşme sorunu, kalp-damar hastalıklarından birkaç yıl önce ortaya çıkabilir.
Özellikle 40 yaşından sonra yeni başlayan sertleşme sorununda değerlendirme yalnızca ilaç önermekle sınırlı kalmamalıdır. Tansiyon, kan şekeri, kolesterol, kilo ve sigara kullanımı gözden geçirilir; gerekirse kardiyoloji ile birlikte değerlendirme yapılır. Bu yaklaşım hem cinsel sağlığın hem de genel sağlığın korunmasına katkı sağlar. Tedavi seçenekleri için sertleşme sorunu sayfasını inceleyebilirsiniz.
PSA testi hangi yaşta konuşulmalı?
PSA, prostat kanserinin erken fark edilmesinde kullanılan bir kan testidir. Ancak her yüksek PSA kanser anlamına gelmez ve bazı erkeklerde hiçbir zaman sorun yaratmayacak küçük tümörlerin saptanmasına yol açabilir. Bu nedenle Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzları, testin yararlarının ve sınırlılıklarının konuşulduğu ortak karar verme yaklaşımını önerir.
Kılavuzlara göre PSA testinin konuşulması önerilen gruplar:
- 50 yaş ve üzeri erkekler
- Babası veya erkek kardeşinde prostat kanseri olanlar: 45 yaşından itibaren
- Afrika kökenli erkekler: 45 yaşından itibaren
- BRCA2 gen değişikliği taşıyanlar: 40 yaşından itibaren
Testin tekrarlanma sıklığı ilk PSA değerine göre belirlenir. Sonucun nasıl yorumlandığını PSA yüksekliği ne anlama gelir yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Prostat kanseri hakkında genel bilgi için prostat kanseri sayfasına bakabilirsiniz.
Hangi idrar şikâyetleri kontrol gerektirir?
Prostat 40’lı yaşlardan sonra büyümeye başlar ve idrar şikâyetleri yaşla birlikte sıklaşır. Şu belirtiler “yaşlılığın doğal sonucu” diye geçiştirilmemelidir:
- İdrar akışında zayıflama, kesik kesik idrar yapma
- İdrara başlamakta zorlanma, ıkınma ihtiyacı
- Tam boşaltamama hissi
- Gündüz sık idrara çıkma veya gece sık idrara kalkma
- Ani ve ertelenemeyen idrar hissi
Şikâyetlerinizin şiddetini muayeneden önce IPSS prostat skoru testiyle kendiniz değerlendirebilirsiniz. İdrarda gözle görülen kan ise yaş fark etmeksizin, özellikle sigara içenlerde, mutlaka araştırılmalıdır. Bu konuda idrarda kan neden olur yazımıza göz atabilirsiniz.
Hangi yaşta hangi ürolojik kontroller yapılmalı?
20–40 yaş
- Ayda bir testis kendi muayenesi
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma ve şüphede test yaptırma
- Çocuk sahibi olma planında sorun varsa erken değerlendirme
40–50 yaş
- Sertleşme sorunu varsa genel sağlık değerlendirmesiyle birlikte ele alınması
- Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol takibi
- Ailede prostat kanseri varsa 45 yaşından itibaren PSA hakkında görüşme
50 yaş ve üzeri
- PSA testi hakkında ortak karar
- İdrar akışı, gece idrara kalkma ve idrar kaçırma şikâyetlerinin değerlendirilmesi
- İdrarda kan görülmesi halinde gecikmeden başvuru
Erkek ruh sağlığı neden bu ayın bir parçası?
Movember hareketinin önemli bir ayağı da erkek ruh sağlığıdır. Kaygı, depresyon ve stres; cinsel istek, sertleşme ve boşalma sorunlarıyla iç içe olabilir. Erkeklerin duygusal sorunlarını konuşmakta zorlanması, hem ruhsal hem de fiziksel sağlık sorunlarının geç fark edilmesine yol açabilir. Gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, tedavinin doğal bir parçasıdır.
Ne zaman üroloji uzmanına başvurmalı?
Testiste yeni fark ettiğiniz sertlik veya şişlik, idrarda kan, idrar akışında zayıflama, gece sık idrara kalkma, sertleşme sorunu, bir yıllık denemeye rağmen gebelik oluşmaması ya da 50 yaşına (aile öyküsü varsa 45 yaşına) gelmiş olmanız bir üroloji uzmanıyla görüşmek için yeterli nedenlerdir. Önceki tahlil sonuçlarınızı yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Op. Dr. Mücahit Kabar, Bursa Nilüfer’de Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi ve Özel Jimer Hastanesi’nde hasta kabul etmektedir; Bursa dışından hastalar sorularını ve raporlarını 0541 622 54 82 numarasına WhatsApp üzerinden iletebilir. İletişim ve randevu bilgileri için tıklayabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Movember nedir?
Movember, İngilizcede bıyık anlamına gelen moustache ile kasım anlamına gelen November kelimelerinden türetilmiş bir farkındalık hareketidir. Kasım ayı boyunca erkekler bıyık bırakarak prostat kanseri, testis kanseri ve erkek ruh sağlığı konularına dikkat çeker.
Testis kendi muayenesi ne sıklıkla yapılmalı?
Ayda bir kez, tercihen ılık bir duş sonrası skrotum derisi gevşekken yapılması önerilir. Amaç testislerin normal yapısını tanımak ve sertlik, şişlik ya da boyut değişikliği gibi yeni bir değişikliği erken fark etmektir.
PSA testi her yıl yapılmalı mı?
Herkes için her yıl gerekmez. Testin tekrarlanma sıklığı ilk PSA değerine, yaşa ve aile öyküsüne göre belirlenir. Düşük riskli erkeklerde aralık daha uzun tutulabilir; bu kararı doktorunuzla birlikte vermeniz önerilir.
Sertleşme sorunu neden kalp sağlığıyla ilişkilidir?
Penisteki damarlar kalbi besleyen damarlardan daha incedir. Damar sertliği bu küçük damarları daha erken etkileyebildiği için sertleşme sorunu, kalp-damar hastalıklarından birkaç yıl önce ortaya çıkabilir. Bu nedenle değerlendirmede tansiyon, kan şekeri ve kolesterol de kontrol edilir.
Hiç şikâyetim yoksa da üroloji kontrolüne gitmeli miyim?
Şikâyetiniz yoksa düzenli bir üroloji muayenesi zorunlu değildir; ancak 50 yaş civarında (aile öyküsü varsa daha erken) PSA testi hakkında bilgi almak için bir görüşme yapılması önerilir. Genç erkeklerde testis kendi muayenesini öğrenmek de faydalıdır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla Op. Dr. Mücahit Kabar tarafından hazırlanmıştır ve muayenenin yerine geçmez. Size uygun tanı ve tedavi yöntemi, muayene ve tetkikler sonrasında belirlenir.