Erkek Kısırlığında En Çok Sorulan 10 Soru

Çocuk sahibi olmakta güçlük çeken çiftlerde gözler çoğu zaman önce kadına çevrilir. Oysa kısırlık bir çift sorunudur ve erkek faktörü önemli bir yer tutar. Aşağıda muayenede en sık karşılaştığımız 10 soruyu kısa yanıtlarla bir araya getirdik.

Kısırlık ne zaman araştırılmalı?

Bir yıl boyunca düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmuyorsa çiftin değerlendirilmesi önerilir. Kadın eş 35 yaşın üzerindeyse bu süre 6 aya iner. Erkekte daha önce inmemiş testis, kabakulak sonrası testis iltihabı, kanser tedavisi ya da bilinen bir varikosel varsa beklemeden başvurulabilir.

Sorun kadında mı, erkekte mi?

Kısırlık vakalarının yaklaşık yarısında erkek faktörü tek başına ya da kadın faktörüyle birlikte rol oynar. Bu nedenle iki eşin değerlendirmesinin aynı anda başlaması zaman kaybını önler. Erkekte değerlendirme; ayrıntılı öykü, fizik muayene ve sperm tahliliyle başlar.

Muayenede testislerin büyüklüğü ve kıvamı, varikosel varlığı ve sperm kanallarının durumu incelenir. Sperm tahlilinin sonucuna göre hormon tahlilleri, skrotal ultrasonografi ve bazı hastalarda genetik testler istenebilir. Kadın eşin değerlendirmesi ise kadın doğum uzmanı tarafından paralel olarak yürütülür.

Sperm tahlili nasıl verilir?

Doğru sonuç için şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Tahlilden önce 2–7 gün cinsel perhiz yapılmalıdır.
• Örnek mastürbasyonla, laboratuvarın verdiği steril kaba alınmalıdır. Prezervatif veya kayganlaştırıcı kullanılmamalıdır.
• Örneğin tamamı kaba alınmalı, eksik kalan kısım varsa laboratuvara bildirilmelidir.
• Evde alınan örnek, vücut ısısında korunarak en geç bir saat içinde laboratuvara ulaştırılmalıdır.

Tek bir sperm tahlili yeterli mi?

Sperm değerleri ateşli bir hastalık, stres veya perhiz süresine göre günden güne değişebilir. İlk tahlil normal değilse, birkaç hafta arayla ikinci bir tahlil yapılması önerilir. Karar tek bir sonuca göre verilmez.

Standart tahlilde spermin sayısı, hareketi ve şekli değerlendirilir. Tekrarlayan gebelik kayıpları veya açıklanamayan kısırlık gibi seçilmiş durumlarda sperm DNA hasarını gösteren ek testler de gündeme gelebilir. Op. Dr. Mücahit Kabar’ın varikosel ameliyatının sperm DNA hasarına etkisini inceleyen bilimsel bir yayını bulunmaktadır.

Sperm sayısı ve hareketi neden düşük olur?

Başlıca nedenler şunlardır:

• Varikosel (testis toplardamarlarında genişleme)
• İnmemiş testis öyküsü
• Hormon bozuklukları
• Genital enfeksiyonlar
• Genetik nedenler
• Sigara, aşırı alkol ve obezite
• Dışarıdan testosteron veya anabolik steroid kullanımı
• Bazı ilaçlar, kemoterapi ve radyoterapi

Hastaların bir kısmında ayrıntılı incelemeye rağmen belirli bir neden bulunamayabilir.

Varikosel kısırlık yapar mı?

Varikosel, toplumdaki pek çok erkekte bulunur ve her zaman kısırlığa yol açmaz. Ancak çocuk sahibi olamayan erkeklerde daha sık görülür ve sperm kalitesini bozabilir. Güncel rehberlere göre muayenede ele gelen bir varikoseli olan ve sperm değerleri bozuk olan erkeklerde tedavi önerilir. Yalnızca ultrasonda görülen ve sperm değerleri normal olan varikoselde ameliyat genellikle gerekmez. Ayrıntılar için varikosel sayfasına göz atabilirsiniz.

Spermde hiç sperm yoksa çocuk sahibi olunabilir mi?

Menide hiç sperm bulunmamasına azospermi denir. İki ana türü vardır: sperm üretiminin normal olduğu ama kanalların tıkalı olduğu tıkayıcı azospermi ve testisin yeterli sperm üretemediği tıkayıcı olmayan azospermi. Her iki durumda da testisten cerrahi yöntemlerle (örneğin mikro-TESE) sperm elde edilip tüp bebek tedavisinde kullanılabilir. Sperm bulunma olasılığı kişiden kişiye değişir ve önceden hormon ile genetik testlerle değerlendirilir.

Yaşam tarzı sperm kalitesini etkiler mi?

Evet. Sperm kalitesini desteklemek için:

1. Sigarayı bırakın.
2. Alkolü sınırlayın.
3. Fazla kilolarınızı verin ve düzenli egzersiz yapın.
4. Testisleri uzun süreli sıcağa maruz bırakmaktan kaçının (sauna, sıcak küvet, kucakta uzun süre dizüstü bilgisayar).
5. Dengeli ve sebze-meyve ağırlıklı beslenin.
6. Anabolik steroid ve hekim önermediği hormon ürünlerini kullanmayın.

Vitamin ve testosteron takviyesi işe yarar mı?

Antioksidan ve vitamin takviyelerinin gebelik oranlarına etkisi konusunda kanıtlar sınırlıdır; hekime danışarak kullanılmalıdır. Testosteron ise kısırlık tedavisi değildir. Dışarıdan alınan testosteron, sperm üretimini baskılayarak durumu kötüleştirebilir. Hormon eksikliği saptanan erkeklerde sperm üretimini destekleyen farklı tedaviler seçilir.

Tedaviden sonra ne kadar sürede sonuç alınır?

Bir spermin oluşması yaklaşık üç ay sürer. Bu nedenle ameliyat, ilaç veya yaşam tarzı değişikliğinin etkisi genellikle en erken üç ay sonra yapılan kontrol tahlilinde değerlendirilir. Bu süreçte kadın eşin yaşı da göz önünde bulundurularak tedavi planı birlikte yapılmalıdır. Kapsamlı bilgi için erkek infertilitesi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Ne zaman üroloji uzmanına başvurmalı?

Bir yıllık denemeye rağmen gebelik olmuyorsa (kadın eş 35 yaş üstündeyse 6 ay), sperm tahlili bozuk çıktıysa, testislerde şişlik, ağrı veya ele gelen kitle varsa, daha önce testis sorunları ya da kanser tedavisi geçirdiyseniz bir üroloji uzmanına başvurun.

Op. Dr. Mücahit Kabar, Bursa Nilüfer’de Medicabil Nilüfer ve Jimer hastanelerinde hasta kabul etmektedir; başka şehirlerden hastalar WhatsApp üzerinden ön bilgi alabilir.