Spermiyogram (Semen Analizi) Nasıl Yorumlanır?

Çocuk sahibi olmaya çalışan çiftlerde erkeğin değerlendirilmesi çoğunlukla bir spermiyogramla başlar. Sonuç kağıdındaki sayılar ve terimler ise ilk bakışta kafa karıştırıcı olabilir. Bu yazıda spermiyogramın nasıl yapıldığını, sonuçların nasıl okunduğunu ve anormal bir sonuçtan sonra hangi adımların izlendiğini anlatıyoruz.

Spermiyogram nedir, kimlere yapılır?

Spermiyogram (semen analizi), meninin laboratuvarda incelenmesidir. Meni miktarı, içindeki sperm sayısı, spermlerin hareket ve şekil özellikleri değerlendirilir.

Düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmayan çiftlerde, erkeğin de kadınla birlikte değerlendirilmesi önerilir. Kadın eşin 35 yaş üzerinde olduğu durumlarda ya da varikosel, inmemiş testis öyküsü gibi bilinen risk etkenlerinde değerlendirme daha erken başlatılabilir.

Spermiyograma nasıl hazırlanılır?

Doğru sonuç için örneğin uygun şekilde verilmesi çok önemlidir:

• Örnek vermeden önce 2–7 gün boşalmadan kaçının.
• Örnek, mastürbasyon yoluyla laboratuvarın verdiği steril kaba alınmalıdır. Kayganlaştırıcı ve normal prezervatif kullanılmamalıdır; bunlar spermlere zarar verebilir.
• Menin tamamı kaba alınmalıdır. İlk kısmın kaçması sonucu belirgin şekilde etkileyebilir; bu durumda laboratuvara bilgi verilmelidir.
• Örnek evde alındıysa vücut ısısına yakın tutularak en geç 1 saat içinde laboratuvara ulaştırılmalıdır.

Spermiyogram sonucu nasıl okunur?

Sonuçlar, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 2021 yılında yayımladığı referans değerleriyle karşılaştırılır. Bu değerler, eşlerinin bir yıl içinde gebe kaldığı erkeklerin alt %5’lik dilimini gösterir:

Parametre	DSÖ 2021 alt referans değeri
Meni hacmi	1,4 mL
Sperm yoğunluğu	16 milyon/mL
Toplam sperm sayısı	39 milyon (bir boşalmada)
Toplam hareketlilik	%42
İleri hareketli sperm oranı	%30
Canlı sperm oranı	%54
Normal şekilli sperm oranı	%4

Önemli not: Bu değerler “doğurgan” ve “kısır” ayrımı yapan kesin sınırlar değildir. Referans değerlerin altında olup doğal yolla baba olan erkekler olduğu gibi, değerleri normal olup çocuk sahibi olamayan erkekler de vardır. Sonuç, çiftin bütün durumu ile birlikte yorumlanmalıdır.

Raporda ayrıca menin pH’ı, sıvılaşma süresi, kıvamı ve beyaz kan hücresi (lökosit) sayısı da yer alır. Lökositlerin yüksek çıkması enfeksiyon veya iltihabı düşündürebilir.

Spermiyogramdaki terimler ne anlama gelir?

• Normozoospermi: Tüm değerler referans aralığında.
• Oligozoospermi: Sperm sayısı referans değerin altında.
• Astenozoospermi: Hareketli sperm oranı düşük.
• Teratozoospermi: Normal şekilli sperm oranı düşük.
• Oligoastenoteratozoospermi (OAT): Sayı, hareket ve şekil birlikte düşük.
• Kriptozoospermi: Spermler yalnızca santrifüj edilmiş örnekte, çok az sayıda görülüyor.
• Azoospermi: Santrifüj sonrası incelemede de meni içinde sperm bulunmuyor.
• Nekrozoospermi: Canlı sperm oranı çok düşük.
• Aspermi: Boşalma sırasında meni gelmemesi.

Neden tek bir test yeterli değildir?

Sperm değerleri aynı kişide bile zaman içinde belirgin dalgalanma gösterir. Perhiz süresi, yakın zamanda geçirilen ateşli hastalık, stres, ilaçlar ve örneğin eksik alınması sonucu etkileyebilir.

Bu nedenle anormal bir sonuç ikinci bir test ile doğrulanmalıdır. Azoospermi ise en az iki ayrı örnekte, santrifüj edilmiş meni incelenerek doğrulanır.

Sonucu geçici olarak etkileyebilecek başlıca etkenler şunlardır:

• Çok kısa (2 günden az) veya çok uzun (7 günden fazla) perhiz süresi
• Son üç ay içinde geçirilen yüksek ateşli hastalık veya ameliyat
• Testosteron, anabolik steroid ve bazı ilaçların kullanımı
• Örneğin bir kısmının kaba alınamaması
• Örneğin laboratuvara geç ulaşması ya da soğuk ortamda bekletilmesi

Spermin üretilip olgunlaşması yaklaşık üç ay sürer. Bu yüzden ateşli hastalık, ilaç değişikliği ya da varikosel ameliyatı gibi tedavilerin sperm değerlerine etkisi en erken bu süre sonunda değerlendirilebilir.

Sonuç anormal çıkarsa sonraki adımlar nelerdir?

Anormal bir spermiyogramdan sonra üroloji uzmanı tarafından ayrıntılı bir değerlendirme yapılır:

1. Öykü: Geçirilmiş hastalıklar (kabakulak, inmemiş testis), ameliyatlar, ilaçlar, sigara, alkol, kilo ve iş ortamındaki ısı veya kimyasal maruziyeti sorgulanır.
2. Fizik muayene: Testis hacmi, varikosel ve sperm kanallarının varlığı değerlendirilir.
3. Hormon tahlilleri: FSH, LH ve testosteron başta olmak üzere hormonal denge incelenir.
4. Skrotal ultrason: Varikosel ve testis yapısı değerlendirilir.
5. Genetik testler: Ağır sperm azlığı veya azoospermide istenebilir.

Varikosel, enfeksiyon veya hormon bozukluğu gibi tedavi edilebilir nedenler saptanırsa öncelikle bunlar tedavi edilir. Gerekli durumlarda yardımcı üreme yöntemleri planlanır. Ayrıntılar için erkek infertilitesi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Sperm kalitesini desteklemek için neler yapılabilir?

• Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın.
• Fazla kilolarınızı vermeye çalışın ve düzenli egzersiz yapın.
• Sauna, sıcak küvet ve dizüstü bilgisayarı kucakta uzun süre kullanmak gibi testisleri ısıtan alışkanlıklardan kaçının.
• Doktorunuza danışmadan testosteron veya anabolik steroid kullanmayın; bunlar sperm üretimini baskılayabilir.

Hangi durumlarda beklemeden başvurmalı?

Spermiyogram acil bir test değildir; ancak değerlendirme sürecinde testiste ani ve şiddetli ağrı, ele gelen yeni bir sertlik ya da menide yoğun kan fark ederseniz beklemeden başvurun. Ani testis ağrısı için testis ağrısı nedenleri yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman üroloji uzmanına başvurmalı?

Bir yıllık denemeye rağmen gebelik oluşmadıysa, spermiyogram sonucunuzda referans değerlerin altında parametreler varsa, testiste şişlik veya ağırlık hissi yaşıyorsanız ya da geçmişte inmemiş testis, kabakulak veya testis ameliyatı öykünüz varsa üroloji uzmanıyla görüşmeniz uygun olur.

Op. Dr. Mücahit Kabar, Bursa Nilüfer’de Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi ve Özel Jimer Hastanesi’nde hasta kabul etmektedir; Bursa dışından hastalar sorularını ve raporlarını 0541 622 54 82 numarasına WhatsApp üzerinden iletebilir. İletişim ve randevu bilgileri için tıklayabilirsiniz.