İdrarda Kan (Hematüri) Neden Olur? Ne Zaman Önemlidir?

İdrarın pembe, kırmızı ya da kola renginde görünmesi çoğu kişide haklı bir endişe yaratır. İdrarda kan (hematüri) çoğu zaman tedavi edilebilir bir nedene bağlıdır, ancak her durumda araştırılması gereken bir bulgudur. Bu yazıda idrarda kanın olası nedenlerini, hangi tetkiklerin yapıldığını ve ne zaman beklemeden başvurmanız gerektiğini bulabilirsiniz.

Hematüri nedir, kaç çeşidi vardır?

Hematüri, idrarda normalden fazla kırmızı kan hücresi bulunmasıdır. İki şekilde karşımıza çıkar:

• Gözle görülen (makroskobik) hematüri: İdrar pembe, kırmızı veya koyu kahverengi görünür. Bazen pıhtı da eşlik eder.
• Mikroskobik hematüri: İdrarın rengi normaldir; kan yalnızca idrar tahlilinde saptanır.

Rutin tahlillerde kullanılan çubuk (strip) testleri yanıltıcı sonuç verebilir. Bu nedenle çubuk testinde kan görüldüğünde sonuç, idrarın mikroskopla incelenmesiyle doğrulanmalıdır.

İdrarda kan neden olur?

İdrarda kan; böbreklerden, üreterlerden, mesaneden, prostattan veya idrar kanalından (üretra) kaynaklanabilir. Sık görülen nedenler şunlardır:

• İdrar yolu enfeksiyonu: Yanma, sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissiyle birlikte görülebilir. Ayrıntılar için idrar yolu enfeksiyonu sayfasına bakabilirsiniz.
• Böbrek veya üreter taşı: Taş hareket ettiğinde idrar yollarını tahriş eder; kanamaya çoğunlukla yan ağrısı eşlik eder. Böbrek taşı tedavisi sayfasında tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.
• Prostat büyümesi: Büyümüş prostat dokusundaki damarlar zaman zaman kanayabilir.
• Mesane tümörleri: Özellikle ağrısız, gözle görülen kanama mesane kanserinin en tipik belirtisidir. Sigara içmek bilinen en önemli risk etkenidir. Ayrıntılar için mesane kanseri sayfasına bakabilirsiniz.
• Böbrek tümörleri: Çoğu belirti vermeden tesadüfen bulunur; bazen idrarda kanla kendini gösterebilir.
• Böbrek hastalıkları (glomerüler hastalıklar): İdrarda kanla birlikte protein kaçağı, tansiyon yüksekliği veya ödem varsa böbrek hastalıkları açısından nefroloji değerlendirmesi gerekebilir.
• Yoğun egzersiz ve travma: Uzun koşu gibi ağır egzersizler ya da bel bölgesine alınan darbeler geçici kanamaya yol açabilir.
• Ürolojik girişimler: Sonda takılması, taş ameliyatı veya prostat biyopsisinden sonra bir süre kanama görülebilir.

İdrarın kırmızı olması her zaman kan anlamına gelir mi?

Hayır. Pancar, böğürtlen gibi yiyecekler, bazı ilaçlar ve kas yıkımı gibi durumlar idrarı kırmızıya boyayabilir. Kadınlarda adet kanının idrara karışması da yanıltıcı olabilir. Bu nedenle idrar tahlili, adet döneminin dışında ve uygun şekilde alınmış (orta akım) idrar ile yapılmalıdır.

Kanamanın rengi ve zamanlaması ipucu verir mi?

Kanamanın özellikleri, kaynağı hakkında fikir verebilir; ancak tek başına tanı koydurmaz. Muayenede size şu sorular sorulabilir:

• Kanama idrarın hangi bölümünde? İdrarın yalnızca başında görülen kan daha çok idrar kanalı veya prostattan, yalnızca sonunda görülen kan mesane boynundan, idrarın tamamına karışmış kan ise mesane, üreter veya böbreklerden kaynaklanabilir.
• Renk nasıl? Parlak kırmızı renk taze kanamayı, koyu kahverengi veya kola rengi ise daha eski kanamayı ya da böbrek kaynaklı bir sorunu düşündürebilir.
• Pıhtı var mı, şekli nasıl? İnce, solucan şeklinde pıhtılar üst idrar yollarından gelen kanamayı, büyük düzensiz pıhtılar ise mesane kaynaklı kanamayı akla getirir.
• Ağrı eşlik ediyor mu? Yan ağrısıyla birlikte kanama taşı, yanma ve sıkışma hissiyle birlikte kanama enfeksiyonu düşündürür. Ağrısız kanama ise mutlaka ayrıntılı araştırılmalıdır.

Bu bilgileri not alarak muayeneye gitmek, mümkünse kanamalı idrarın fotoğrafını çekmek değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Kan sulandırıcı kullananlarda idrarda kan normal mi?

Kan sulandırıcı ilaçlar kanamayı kolaylaştırır, fakat idrarda kanın tek açıklaması olarak kabul edilmez. Bu ilaçları kullanan kişilerde de kanama görüldüğünde altta yatan bir taş, enfeksiyon ya da tümör olup olmadığı araştırılmalıdır. Kullandığınız ilacı doktorunuza danışmadan kesmeyin.

İdrarda kan için hangi tetkikler yapılır?

Değerlendirme; kanamanın gözle görülür olup olmadığına, yaşa, sigara öyküsüne ve eşlik eden şikâyetlere göre planlanır. Sık kullanılan tetkikler:

1. İdrar tahlili ve idrar kültürü: Kanamayı doğrular, enfeksiyonu araştırır.
2. Kan tahlilleri: Böbrek fonksiyonları ve gerekirse pıhtılaşma değerleri incelenir.
3. Ultrasonografi: Böbrekler ve mesane radyasyonsuz olarak değerlendirilir.
4. Bilgisayarlı tomografi (BT ürografi): Özellikle gözle görülen kanamada böbrekleri ve idrar kanallarını ayrıntılı gösterir.
5. Sistoskopi: Mesanenin içinin ince bir kamerayla doğrudan görüntülenmesidir. Mesane tümörlerini göstermede temel yöntemdir. İşlem hakkında bilgi için sistoskopi sayfasını inceleyebilirsiniz.
6. İdrar sitolojisi: Bazı hastalarda idrardaki hücrelerin incelenmesi istenebilir.

Enfeksiyona bağlı kanamalarda tedavi sonrası kontrol tahlili yapılması önemlidir. Kanama enfeksiyon tedavisinden sonra da sürüyorsa ileri değerlendirme gerekir.

Hangi durumlarda acil başvurmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa vakit kaybetmeden bir acil servise başvurun:

• İdrarda pıhtılar var ve idrar yapmakta zorlanıyorsanız ya da hiç idrar yapamıyorsanız
• Kanamaya ateş, titreme ve yan ağrısı eşlik ediyorsa
• Dayanılmaz yan veya karın ağrısı varsa
• Kanama yoğunsa ve baş dönmesi, halsizlik, çarpıntı gibi belirtiler ortaya çıktıysa
• Bel veya karın bölgesine darbe aldıktan sonra kanama başladıysa

Ne zaman üroloji uzmanına başvurmalı?

Acil bir tablo olmasa da şu durumlarda üroloji muayenesi planlanmalıdır:

• Gözle görülen kanama bir kez bile olduysa, kendiliğinden geçmiş olsa dahi
• Tekrarlayan tahlillerde mikroskobik kanama saptandıysa
• 40 yaşın üzerindeyseniz, sigara içiyorsanız ya da geçmişte içtiyseniz
• Boya, kimya, lastik gibi sektörlerde uzun süre çalıştıysanız
• İdrarda kanla birlikte sık idrara çıkma, yanma veya idrar akışında zayıflama varsa

Benzer şikâyetler için idrar yaparken yanma ve böbrek ağrısı yazılarımıza da göz atabilirsiniz.

Op. Dr. Mücahit Kabar, Bursa Nilüfer’de Özel Medicabil Nilüfer Hastanesi ve Özel Jimer Hastanesi’nde hasta kabul etmektedir; Bursa dışından hastalar sorularını ve raporlarını 0541 622 54 82 numarasına WhatsApp üzerinden iletebilir. İletişim ve randevu bilgileri için tıklayabilirsiniz.