Çocuklarda Alt Islatma Ne Zaman Sorun Olur?

Gece alt ıslatma, ailelerin çoğu zaman utanarak dile getirdiği ama çocukluk çağında oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Çocukların büyük bölümünde yaşla birlikte kendiliğinden azalır. Yine de bazı belirtiler, altta yatan bir sorunun araştırılması gerektiğini gösterir.

Alt ıslatma ne zaman sorun sayılır?

Tıpta enürezis olarak adlandırılan gece alt ıslatma, 5 yaşını geçmiş bir çocuğun uykuda idrarını kaçırmasıdır. 5 yaşından önce gece kuruluğunun henüz kazanılmamış olması çoğunlukla normal gelişimin bir parçasıdır.

İki ana tür vardır:

• Birincil enürezis: Çocuk hiçbir zaman uzun süre gece kuru kalmamıştır. En sık görülen türdür.
• İkincil enürezis: Çocuk en az 6 ay kuru kaldıktan sonra yeniden ıslatmaya başlamıştır.

Ayrıca yalnızca gece ıslatması olan çocuklar ile gündüz de idrar kaçırma, sık tuvalete gitme veya ani sıkışma hissi yaşayan çocuklar ayrı değerlendirilir. Gündüz belirtileri varsa mesane işlevinin daha ayrıntılı incelenmesi gerekir.

Çocuklarda alt ıslatma neden olur?

Alt ıslatmanın çoğu zaman tek bir nedeni yoktur; birkaç etken bir arada bulunur:

• Gece fazla idrar üretimi: Normalde gece salgılanan bir hormon, böbreklerin idrar üretimini azaltır. Bazı çocuklarda bu düzen henüz oturmamıştır.
• Mesane kapasitesinin küçük olması veya mesanenin dolmadan kasılma eğilimi.
• Derin uyku ve uyanma güçlüğü: Çocuk dolan mesanenin sinyaline uyanamaz.
• Ailesel yatkınlık: Anne veya babasında çocukken alt ıslatma öyküsü olan çocuklarda daha sık görülür.
• Kabızlık: Dolu bağırsak mesaneye baskı yaparak idrar kontrolünü bozabilir.
• Horlama ve uyku apnesi: Büyük bademcik veya geniz eti nedeniyle uykuda nefes durması alt ıslatmayı artırabilir.

Daha seyrek olarak idrar yolu enfeksiyonu, şeker hastalığı, böbrek veya omurilik kaynaklı sorunlar da tabloya eşlik edebilir. Bu nedenle özellikle gündüz belirtisi olan ya da sonradan başlayan ıslatmalarda bu olasılıklar dışlanmalıdır.

Alt ıslatma psikolojik midir?

Alt ıslatma çoğunlukla psikolojik bir sorun değildir; büyük ölçüde gelişimsel ve biyolojik nedenlere bağlıdır. Ancak stresli olaylar (okula başlama, taşınma, kardeş doğumu, aile içi sorunlar) özellikle ikincil enürezisi tetikleyebilir.

Öte yandan alt ıslatmanın kendisi çocuğun özgüvenini etkileyebilir. Arkadaşında yatıya kalamamak veya kampa gidememek çocuğu üzebilir. Bu yüzden tedavi kararı verilirken çocuğun ne kadar rahatsız olduğu da dikkate alınır.

Aileler evde neler yapabilir?

Tedavi ne olursa olsun, ailenin tutumu sürecin en önemli parçasıdır. Pratik öneriler:

1. Suçlamayın, cezalandırmayın. Çocuk uykusunda olanı kontrol edemez. Azar ve alay sorunu uzatır.
2. Sıvıyı güne yayın. Gün içinde, özellikle sabah ve öğlen yeterli su içmesini sağlayın; akşam saatlerinde ise sıvıyı azaltın.
3. Yatmadan önce tuvalete gönderin. Akşam rutini olarak yatmadan hemen önce idrar yapmayı alışkanlık haline getirin.
4. Akşam kafeinli ve şekerli içecekleri kısıtlayın. Kola, çay ve gazlı içecekler idrar üretimini artırabilir.
5. Kabızlığı önleyin. Lifli beslenme ve düzenli tuvalet alışkanlığı önemlidir.
6. Kuru geceleri ödüllendirin. Basit bir takvim üzerinde kuru geceleri işaretlemek çocuğu motive eder.

Gece çocuğu uykudan kaldırıp tuvalete götürmek bazı geceleri kuru geçirmeye yardımcı olabilir, ancak çocuğun kendi uyanmayı öğrenmesini sağlamaz. Bezi uzun süre kullanmaya devam etmek de çoğu zaman önerilmez.

Alt ıslatma tedavisinde alarm ve ilaç nasıl kullanılır?

Evde alınan önlemlere rağmen ıslatma sürüyorsa ve çocuk bundan rahatsızsa iki temel tedavi seçeneği vardır:

• Alt ıslatma alarmı: İlk damlaları algılayan bir sensör, ses veya titreşimle çocuğu uyarır. Çocuk zamanla dolu mesaneyi fark etmeyi öğrenir. Etkisi kalıcı olma eğilimindedir, ancak sonuç alınması birkaç hafta ile birkaç ay sürebilir ve ailenin sabırla katılımını gerektirir.
• İlaç tedavisi: Gece idrar üretimini azaltan ilaçlar, özellikle gece fazla idrar üreten çocuklarda hızlı etki gösterebilir. Bu ilaçları kullanırken hekimin önerdiği akşam sıvı kısıtlamasına mutlaka uyulmalıdır. İlaç bırakıldığında ıslatma bir kısım çocukta yeniden başlayabilir.

Hangi yöntemin seçileceği; çocuğun yaşı, ıslatmanın sıklığı, gündüz belirtileri ve ailenin yaşam düzeni birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bazı çocuklarda iki yöntem birlikte kullanılabilir. İlaçlar hekim önerisi olmadan başlanmamalıdır.

Muayenede genellikle ayrıntılı öykü alınır, idrar tahlili yapılır ve ailenin birkaç gün boyunca doldurduğu bir işeme günlüğü istenir. Gerekirse ultrasonografi ile böbrekler ve mesane değerlendirilir. Op. Dr. Mücahit Kabar’ın çocuklarda gece işemesi ve mesane duvarı ile ilgili uluslararası dergide yayımlanmış bir bilimsel çalışması da bulunmaktadır. Çocuklarda idrar yolu sorunlarıyla ilgili daha fazla bilgi için çocuk ürolojisi sayfasına göz atabilirsiniz.

Ne zaman üroloji uzmanına başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda çocuğun bir üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi önerilir:

• 5 yaşından sonra düzenli süren gece ıslatma
• Gündüz de idrar kaçırma, ani sıkışma veya çok sık tuvalete gitme
• En az 6 ay kuru kaldıktan sonra yeniden başlayan ıslatma
• İdrar yaparken yanma, ateş veya idrarın kesik kesik ya da zayıf akması
• Aşırı su içme, çok idrar yapma veya kilo kaybı
• Belirgin horlama, kabızlık ya da gaita kaçırma

Op. Dr. Mücahit Kabar, Bursa Nilüfer’de Medicabil Nilüfer ve Jimer hastanelerinde hasta kabul etmektedir; başka şehirlerden aileler WhatsApp üzerinden ön bilgi alabilir.